Voor het naar bed gaan, komt mijn dochter nog even bij me op de bank zitten en vraagt nog eenmaal bevestiging. ‘Je komt toch echt wel naar mijn presentatie over Wereldoorlog II kijken?’

Ik knik en geef haar een kus. ‘Welk personage heb je ook weer gekozen?’, vraag ik zo nonchalant mogelijk. Ze lacht. ‘Ik trap er niet in mam, dat zie je morgen wel!’.  En ze voegt er geheimzinnig aan toe, ‘Ik besta maar ook niet echt…’

WWII presentatie met ‘levende’ karakters

Als ik de volgende morgen het open leercentrum inloop, zie ik ze allemaal staan. Haar klasgenoten. Allen verkleed in het personage waarover ze uitgebreid zullen vertellen. Een stukje geschiedenis tot leven gewekt: de airborne soldaat op D-Day, een marinier, een Jappenkamp-overlevende, een zuster.

En mijn dochter in een spijkerbloes en een rood-wit-gestipte zakdoek om haar hoofd gebonden. Ze lacht en balt een vuist. ‘Ik ken dat beeld’, denk ik en dan zie ik de poster voor haar liggen. De vintage poster die velen waarschijnlijk herkennen maar niet precies meer kunnen plaatsen. Rosie the Riveter (Roosje Klinkhamer), de vrouw in blauwe overall, met een zakdoek om het hoofd geknoopt en haar spierballen toont in opgerolde mouwen met de slogan We Can Do It!

Mijn dochter vertelt: cultuuricoon Rosie

Rosie the Riveter is een heldin, een voorbeeld voor vrouwen maar geen werkelijk persoon. Ze was een fictieve vrouw bedacht door J. Howard Miller als reclameaffiche voor Westinghouse, een bedrijf in elektronica. Later, kwamen er wel namen van vrouwen die mogelijk model stonden – Rose Will Monroe, Geraldine Hoff en Naomi Parker – maar die zijn nog altijd niet voor de volle honderd procent bevestigd. Rosie is dus vooral een cultureel icoon uit WW II, het (voor)beeld van de meer dan zes miljoen werkende vrouwen in de oorlogsindustrie in Amerika.

Overheidscampagnes riepen vrouwen op hun steentje bij te dragen in oorlogstijd. De munitie-, scheepvaart-, en autoindustrie kampten met een arbeiderstekort omdat zoveel mannen aan het front vochten voor de vrijheid van Europa. Waar tot 1942 de vrouw steevast ontmoedigd werd buitenshuis te werken, had het land ze nu hard nodig. Rosie was overal: op posters, radioadvertenties en zelfs onderwerp in een liedje voor een Hollywoodfilm tijdens de oorlog.

De ideale vaderlandslievend-hebbende vrouw

Binnen korte tijd groeide Rosie uit tot de ideale Amerikaanse vrouwelijke arbeider, die net zo gemakkelijk in de fabriek machines bediende als thuis voor het fornuis in pannen roerde. De campagnes waren niet gericht om de vrouwenemancipatie een eerlijk zetje in de juiste richting te geven.

Wie goed naar de poster kijkt, ziet een stoere maar nog altijd zeer vrouwelijke vrouw met make-up en verzorgde vingernagels. Ondanks zwaar fabriekswerk moesten vrouwen niet al te mannelijk worden, precies ook wat de overheid voor ogen had want de onderliggende boodschap was dat het slechts tijdelijk zou zijn (lees: tot de oorlog gewonnen was). Het traditionele beeld was in Amerika (en ook in Europe overigens) nog altijd de vrouw thuis bleef, het huishouden draaide, voor de kinderen zorgde en op manlief wachtte als hij moe van het werk kwam.

Harde werkelijkheid

Veel fabriekarbeidsters waren ook moeder. De industrie faciliteerde soms maar meestal losten vrouwen het samen op: ze werkten in ploegendiensten, zowel thuis als op de werkvloer. Ze woonden in hetzelfde huis om tijd, geld en zorg voor de kinderen te besparen. Het glamoureuse beeld op de poster, strookte niet met de werkelijkheid: zwaar werk, lange dagen en nauwelijks vrij. Bovendien hadden de vrouwen veelal te maken met seksuele intimidatie van de nog aanwezig mannen. Na de oorlog keerden mannen terug naar de fabrieken en was de verwachting dat iedereen weer zijn eigen vertrouwde rol zou oppakken.

Na de oorlog werden vrouwen zonder pardon weer vervangen door mannelijke arbeiders en konden ze terugkeren naar hun gezin. Het percentage werkende vrouwen liep dramatisch terug en Amerika was weer ‘normaal’. Verworven kennis, verworven inkomen, verworven zelfstandigheid, het was allemaal een kortstondige affaire voor alle Rosies. Rosie stelde dus vooral dus De Man gerust. Ik zucht.

Zaadje vrouwenemancipatie geplant?

‘En ook niet hoor mam’, vervolgt mijn dochter snel. ‘Ik denk dat Rosie the Riveter van de poster haar plekje verdiend tussen alle andere Amerikaanse feministes van vlees en bloed. Alle Rosies in die oorlogsjaren ontvingen een klein eigen inkomen en realiseerden zich voor het eerst hoe het was om zelf geld te verdienen én een leven buiten de deur te hebben.

Deze Rosies deden nieuwe kennis en vaardigheden op, merkten dat ze minder afhankelijk konden en wilden zijn van hun man én ze merkten dat werk te combineren viel met een gezinsleven. Hun blikveld werd blijvend verruimd , een zaadje geplant, het feminisme ontwaakt. Rosie heeft door de jaren heen steeds weer een revival gekend. Zo zong zangeres Pink in 2010 nog over haar in haar song Raise your Glass en kleedde Beyoncé zich als Rosie in 2014 terwijl ze poseerde voor een bord met We Can Do It! dat meer dan 1.15 miljoen likes kreeg op social media.’ Ze kijkt me opgewekt aan. ‘That’s it. Mijn presentatie bedoel ik mam.’

Mijn puberdochter van 14 en wat ben ik trots. Vandaag heb ik iets van háár kunnen leren.

mm
Hi! Ik ben Saskia en woon sinds kort in San Diego, Californië na jaren in Chicago en Engeland te hebben gewoond. Ik ben fulltime moeder, schrijfster, dichteres en fotografe. Een kinderboekenserie vordert gestaag. Voor De Wereldwijven blog ik over ‘emancipatie’ dat in een ontwikkeld land als de VS nog een lange weg heeft te gaan: seksualiteit, ras, sociaal-, en culturele achtergrond, armoede en geloof.