Al weken kan je er niet omheen: reclames met verleidelijke aanbiedingen en producten voor zeer lage prijzen volgen elkaar in rap tempo op. Mijn inbox stroomt vol met pre-Black Friday kortingsacties. De wereld moet en zal het weten: het is Black Friday, de dag van het jaar waarop het meest geconsumeerd wordt. De ware climax van het consumentisme.

Black Friday madness

Elf jaar geleden, toen ik net met mijn gezin in Californië woonde, liep ik nietsvermoedend op Black Friday de gigantische speelgoedwinkel Toys R Us in om een kadootje te kopen. Binnen een halve minuut werd mijn kind weggeduwd door een hysterische moeder waarna ik zelf werd aangereden door een winkelwagen. Zo’n boodschappenkar die ik tot op dat moment enkel kende uit de supermarkt. In de kar zaten een playmobilehuis, een step, tig dozen met spelletjes, een karaokeapparaat en een enorme knuffelbeer. De voet van een babypop stak ergens tussenuit.

Bij het warenhuis ernaast was het niet anders. Vol verbazing keek ik naar een man die drie gigantische beeldschermen in zijn winkelwagen zette. Op de fast fashion-afdeling vertrappelden vrouwen elkaar om de beste deals. Bekijk op youtube de video’s over Black Friday madness en je mond valt open. Op het moment van schrijven staat de blackfridaydeathcount op tien doden en elf gewonden (dit verzin ik niet). Niet al deze delicten zullen daadwerkelijk direct gerelateerd zijn aan Black Friday events, maar dat er op deze dag geregeld gewonden vallen tijdens het winkelen is niet overdreven. Ik heb me voorgenomen om nooit meer een voet in een winkel te zetten op deze zwarte dag.

Black Friday bestaat al decennialang in de Verenigde Staten en Canada, maar toen ik in 2010 terugkwam uit Californië bleek het fenomeen ook in Nederland zijn intrede te hebben gedaan. Inmiddels hebben de fysieke schermutselingen in de winkels gelukkig plaatsgemaakt voor een digitale aanval.

Foto: Janneke Bazelmans

Buy Nothing Day

Vandaag is het ook Buy Nothing Day (in Europa morgen). Deze dag is in 1992 in het leven geroepen door de Canadees Ted Dave voor iedereen die niets van Black Friday taferelen moet hebben. Een internationale protestdag tegen de westerse consumptiecultuur van meer-meer-meer (en nog meer) en voor bezinning over de gevolgen van (over)consumptie.

Op Buy Nothing Day worden een aantal kwesties onder onze aandacht gebracht. Allereerst de kloof tussen arm en rijk. Alleen een klein deel van de wereldbevolking kan het zich veroorloven om aan trend-na-trend mee te doen en alles te kopen wat men wil.

Daarnaast heeft het westerse consumptiepatroon nadelige consequenties voor het milieu en klimaat. De productie, het verbruik en het wegwerpen van consumptiegoederen veroorzaken gigantische vervuiling, uitputting van grondstoffen en een hoge uitstoot van CO2 en andere schadelijke stoffen. Zowel in ons land, maar vooral in productielanden. Vooralsnog laten producenten de meeste producten maken in landen als China, Bangladesh en India waar de lonen laag liggen en arbeidsomstandigheden en mensenrechten een minimale rol spelen.

Winkelketens misleiden koopjesjagers met spotprijzen. Het lijkt alsof de producten zo goedkoop zijn, maar ergens wordt de prijs betaald: slechte arbeidsomstandigheden, vervuiling van milieu en het klimaat. De eerste verantwoordelijkheid van deze onethische handelswijze ligt bij overheden die duidelijke regels moeten stellen, bij producenten en winkeliers. Maar de consument is niet geheel gevrijwaard van verantwoordelijkheid. Je eigen handelen heeft impact; je kan ook zelf wat doen. En holiday season is een mooi moment om hiermee te beginnen.

Ruilen: Recycle Sint & Recycle Santa

Het kan ook anders. Steeds meer mensen zien in dat onze ongebreidelde drang naar consumeren funest is voor de aarde. En zeker tijdens holiday season. Want waarom kopen we elk jaar alles nieuw terwijl we ook kunnen ruilen?

Elif Algu, eigenaar van duurzaam communicatiebureau Branding a Better World, vroeg zichzelf dat ook af en riep Recycle Sint en Recycle Santa in het leven. Een speelgoedruilmarkt die overal in de wereld kan worden georganiseerd met als doel dat zoveel mogelijk speelgoed een tweede leven krijgt.

Met Recycle Sint Recycle Santa wil Elif handvatten geven hoe je duurzamer kunt leven. Iedereen kan in zijn of haar eigen woonplaats een Recycle Sint of Recycle Santa event opzetten, met behulp van de online toolkit (voorzien van flyers, een persbericht en een actielijst). De speelgoedruilmarkt wordt op verschillende locaties georganiseerd. Het streven dit jaar is honderd speelgoedmarkten in Nederland en de teller staat op 96. Met Recycle Sint & Recycle Santa is er een beweging in gang gezet. Omdat het zo’n succes is in Nederland, wil Brand a Better World ook de rest van de wereld veroveren met Recycle Santa. Dè kans om zelf een Recycle Santa te organiseren in jouw woonplaats, waar dan ook ter wereld.

Van ruilen komt huilen? Nee, door te ruilen kan je op een eenvoudige wijze iets goeds voor jezelf en de wereld doen. De trends van vandaag zijn het afval van morgen. Met alle gevolgen van dien. Dus

join the movement naar: reduce, reuse, recycle & swap.

mm
Hi, ik ben Janneke Bazelmans en na enkele jaren in Californië te hebben gewoond, woon ik nu weer in Nederland. Ik combineer mijn juridische praktijk met onderzoek en publicaties, waarbij natuur, klimaat en mensenrechten de rode draad vormen. In 2014 logeerde ik bij de Dayaks op Borneo. Hun strijd tegen ontbossing en de palmolieplantages verwerkte ik in de ecothriller Verkapt. Voor De Wereldwijven schrijf ik over de verhalen achter ontbossing en andere milieuproblemen en over de totstandkoming van mijn nieuwe boek.