Op het zuidelijkste puntje van Aruba kun je met helder weer Venezuela zien liggen. Vluchtelingen komen soms per boot naar het Happy Island, zoals Aruba in reclames wordt genoemd. Het is maar 30 kilometer varen. Toch komen veruit de meeste Venezolanen gewoon met het vliegtuig. Dat klinkt misschien gek, een vluchteling die zich een vliegticket kan veroorloven. Hoe erg is het dan met je gesteld?

Een paar maanden geleden kon ik het zelf ervaren, toen ik meeging met het Rode Kruis, om als foto- en videograaf in beeld te brengen hoe groot de impact is van de vluchtelingencrisis op het vakantie-eiland. Ik had verwacht veel vluchtelingen te zien rondlopen, maar je herkent ze niet direct in het straatbeeld. Het leed speelt zich af achter gesloten deuren, in schamele huisjes, waar soms hele gezinnen op een paar vierkante meter wonen.

Overleven op Aruba

De Venezolanen die we spreken hebben het zwaar op Aruba, ze zijn aan het overleven. Ze hebben niks: geen legale status, geen toegang tot medische voorzieningen, geen bankrekening en het is moeilijk om de kinderen op school te krijgen.
Sommigen verkochten hun laatste bezittingen voor een ticket, in de hoop op Aruba wat geld te kunnen verdienen, om zo de achtergebleven familie van voedsel en medicijnen te kunnen voorzien. Anderen vrezen voor hun leven omdat ze tegen de regering van Maduro zijn en ieder moment opgepakt kunnen worden, ook op Aruba. Allemaal zijn ze kwetsbaar, intens verdrietig en vaak getraumatiseerd. Slechts een enkeling durft z’n verhaal voor de camera te vertellen.

Wie gaat dat betalen?

De psychische nood is hoog, maar de medische verzorging heeft prioriteit. Twee vrouwen moeten bijvoorbeeld een keizersnede ondergaan, maar wie gaat dat betalen? Hier schiet het Rode Kruis op Aruba te hulp. “We laten niemand doodgaan”, zegt directeur Michel La Haye nuchter. Hoewel het moeilijk is na te gaan, waren er volgens vluchtelingenorganisatie UNHCR vorig jaar 20.000 Venezolaanse vluchtelingen op Aruba, op een bevolking van 110.000 mensen. Dat legt een enorme druk op het eiland.

“Overal waar vluchtelingen aankloppen, dus ook op Aruba, heerst een anti-stemming, een gevoel van angst en xenofobie”, vertelt La Haye. “Het is een klein eiland waar al genoeg problemen zijn, van geweld achter de voordeur tot armoede en drugs. Op een toename van de vluchtelingenstroom uit Venezuela zit niemand te wachten, en al helemaal niet op een implosie van de belangrijkste inkomstenbron, het – vooral Amerikaanse – toerisme.”

Ooit hadden ze een normaal leven…

Drie mensen hebben tijdelijk onderdak gekregen in het oude schoolgebouwtje waarin het Rode Kruis-kantoor is gevestigd. Ooit hadden ze een normaal leven, nu zijn het illegalen, zonder geld of status. Ze kunnen nergens heen. Als ze geluk hebben vinden ze een baantje, zoals de apotheker die nu handdoeken wast in een hotel. Of de alleenstaande moeder die yoga-lessen geeft op het strand. Of de huizenbezitster die nu in haar piepkleine kamertje een paar dollar per maand verdient als kapster.

We vragen hoe het met haar gaat en ik zie het pure verdriet in haar ogen. Het geld gaat naar haar twee dochters in Venezuela. De oudste is 20, die redt zich wel. Maar de jongste is 9, die heeft haar moeder nodig. Laatst was het meisje jarig, toen hebben ze lang zitten kletsen aan de telefoon, maar daarna heeft de kapster de hele nacht liggen huilen, vertelt ze, steeds sneller pratend, terwijl de tranen over haar wangen rollen. Hoe tegenstrijdig is het toch om je kinderen in de steek te moeten laten, juist om voor ze te kunnen zorgen.

Als geld niets meer waard is

Ik denk nog vaak terug aan de vertwijfeling, maar ook de strijdbaarheid en de veerkracht van de Venezolanen die ik op Aruba heb ontmoet. Aan hun verhalen over honger, over bedelende kinderen, over mensen die op een banaan per dag leven, zelfs honden eten.

Ik probeer me voor te stellen hoe het is als geld niets meer waard is, als je uren in de felle zon in de rij moet staan voor een supermarkt, waar nauwelijks iets te krijgen is. Zou ik vluchten uit een land waar je op klaarlichte dag kunt worden vermoord om je mobiele telefoon? Waar je in de gevangenis kunt verdwijnen omdat je politieke ambities hebt?

3 miljoen mensen op de vlucht en nauwelijks media aandacht

Intussen zijn 3 miljoen mensen uit Venezuela wanhopig genoeg om hun ellende in te ruilen voor andere ellende. Ze sloegen op de vlucht naar landen als Colombia, Brazilië, Peru en Ecuador. En naar ons Happy Island.

Ik heb me erover verbaasd hoe weinig media-aandacht deze vluchtelingencrisis tot nu toe heeft gekregen. Is het omdat we al te veel vluchtelingenverhalen horen? Komt het doordat het te gevaarlijk is voor journalisten om te berichten vanuit Venezuela zelf? Of ligt het aan het feit dat we als Nederlanders simpelweg niet persoonlijk door deze crisis worden geraakt, ook al is Venezuela het grootste buurland van ons koninkrijk?

Nu Curaçao eventueel als logistieke hub voor humanitaire hulp zou gaan functioneren is er merkbaar meer aandacht voor deze crisis in het Nederlandse nieuws.

mm
Hallo, ik ben Sandy Verhoeve. Van 2013 tot 2017 woonde ik in Wenen. Na een korte periode in Nederland, woon ik sinds september 2018 in Washington. Ik schrijf, film en fotografeer als freelance multimedia-journalist voor verschillende opdrachtgevers, kijk maar eens op mijn site. Samen met Marijke Hoebee en Sabine van Ditzhuijzen coach ik ook de filmende Wereldwijven.