Hoe wij onze weg hebben gevonden in de gesloten sociale structuren van Lima? Het is zo maar een bloedhete dag in de Peruaanse zomer. De moeder van een vriendje van onze oudste heeft mij met de jongens uitgenodigd voor een lunch op de club. Op het afgesproken tijdstip melden we ons daar bij de bewaking. Na een kwartier wachten worden we uiteindelijk opgehaald door het vriendje. Zijn moeder is er niet, ze is bij de schoonheidssalon. We moeten maar gewoon lekker bestellen waar we zin in hebben – op haar kosten…

Tegen de tijd dat alle borden leeg zijn en de kinderen het zwembad opzoeken, voegt ze zich alsnog even bij me voor een kop koffie. Na de koffie zegt ze me zo lang te blijven als ik wil. Zelf moet ze helaas weg. Haar zoon wordt over twee uur opgehaald door de chauffeur. 

‘Wij worden de beste vriendinnen! Ik weet het zeker!’ Ze omhelst me hartelijk bij die woorden. Dan loopt ze weg. Op naar haar afspraak met haar private banker. En ik weet, er komt geen vervolg op deze afspraak. 

Van Israël naar Peru – wat een schok!

De overgang van Israël naar Peru ging voor mij gepaard met een ware cultuurschok. In Israël woonden we ruim drieënhalf jaar. Ik zal niet beweren dat die plaatsing gevrijwaard was van uitdagingen, dat zou niet eerlijk zijn. Ook aan Israël moest ik wennen. De directheid van de bewoners, de gepassioneerde autorijders, de felle gesprekken over politiek. De aanpassing verliep uiteindelijk behoorlijk soepel.

Dat wat Israël heel toegankelijk maakt is dat het een land van immigranten is. Joden van overal ter wereld vestigen zich er, waardoor iedereen weet hoe het is om nieuw te zijn. Vriendschappen werden er gemakkelijk gesloten. Uiteindelijk vond ik er mijn vriendinnen vooral via de Amerikaanse school waar de kinderen naartoe gingen. Maar dat konden evengoed Israëlische vrouwen zijn als Amerikaanse, Zwitserse, Indiase of Deense. 

Een niet zo internationale Amerikaanse school

Hoe anders bleek dat in Peru te zijn. Ook hier gaan onze kinderen naar een Amerikaanse school. Ik verwachtte daar ook gemakkelijk vriendschappen te kunnen sluiten. Internationale scholen vormen voor expat gezinnen een belangrijk startpunt voor integratie. De school in Lima bleek echter niet zo internationaal te zijn…

Het overgrote deel van de leerlingen is er Peruaans of in ieder geval Latino. Leuk, zou je zeggen. Wat een kans om juist Peruaanse vrienden te maken! Iets leren over het land, de cultuur, de taal onder de knie te krijgen. Wat ik niet wist bij aankomst in Lima, is dat Limeños een heel gesloten gemeenschap vormen met elkaar. Zeker de elite die we op de Amerikaanse school tegenkomen. De contacten komen niet verder dan een groet op de schoolcampus. Bij de schaarse speelafspraakjes met Peruaanse kinderen ontmoet ik meestal alleen de nanny of de chauffeur. 

Wij zijn beter dan rest

Waar vindt die geslotenheid voor buitenstaanders en buitenlanders zijn oorsprong? Ik vroeg het de moeder van een vriendje van onze jongste toen we op weg waren naar het atelier van een Nederlandse schilder. Verrassend openhartig vertelde ze me hoe ze van kinds-af-aan van haar grootouders en haar ouders heeft geleerd dat zij, daar ze Spaans bloed hebben, bovenaan de maatschappelijke ladder staan. Beter dan de rest. Beter dan het Andes volk. Beter ook dan Amerikanen of niet-Spaanse Europeanen. Ze excuseerde zich erbij. Zo stond ze nu zeker niet meer in het leven, ze was kritisch over dat soort normen die stevig verankerd zijn in Lima’s sociale hiërarchie. Maar dat die normen er zijn, is onmiskenbaar. De zomerperiode maakt het onderscheid tussen de rijke Limeños en de rest nog duidelijker.

Zomers op de country clubs aan zee

Begin december, als de zomer eindelijk haar intrede doet na een lange, grijze winter, wordt het strandseizoen geopend. Rijk Lima verplaatst haar sociaal leven dan naar Asia en omstreken. Naar de strandlocaties van hun country clubs. Van vrijdag tot zondagavond, tijdens de zomervakantie meestal tot dinsdagochtend, verblijft men in buitenhuizen aan het strand. De dag wordt doorgebracht op het strand en in de zwembaden van de countryclubs.

Lidmaatschap van zo’n club is voor het leven en de elitaire families verbinden zich echt aan zo’n club. Zijn je ouders lid van Regatta’s, dan ben jij dat later ook. De prijs van die clubs maakt ze zo goed als ontoegankelijk voor expats. Niet alleen de country clubs vormen een belangrijke spil in de sociale structuur in Lima. Dat geldt ook voor de privé scholen. Waar in Nederland de jaarclub of studentenvereniging vaak wordt gezien als het startpunt van je netwerk, is dat in Lima de school waar je van je derde tot je achttiende naartoe gaat.

“Die hoge muren staan inmiddels voor mij symbool voor de ontoegankelijkheid van de gemeenschap in het district waar we wonen.”

Sociale cohesie is veilig en comfortabel. De roerige geschiedenis van Peru, de jaren van terreur door het Lichtend Pad, hebben ongetwijfeld bijgedragen aan de gesloten sociale cirkels in Lima. Die periode ligt velen nog vers in het geheugen. Toen wij op zoek waren naar een huis, werd de aanwezigheid van een watercisterne en een generator vaak nog aangeprezen als belangrijke asset. Voor het geval ooit de vlam weer in de pan slaat en men slechts veilig is achter de eigen hoge muren.

“Ik heb me ertegen verzet, ben teleurgesteld en verdrietig geweest. Steeds weer nam ik initiatieven richting mensen die me oprecht aardig leken.”

Die hoge muren staan inmiddels voor mij symbool voor de ontoegankelijkheid van de gemeenschap in het district waar we wonen. Wij worden niet uitgenodigd voor bbq’s of borrels bij Peruaanse gezinnen in de buurt. En ondanks dappere pogingen tot playdates, bestaat de vriendenkring van onze zoons voornamelijk uit internationale kinderen. Samen vormen ze op school een kleine minderheid en allen delen ze de bittere ervaring van buitensluiting en, nog erger, pesterijen, door Peruaanse kinderen. Onze kinderen zijn Los extranjeros die niet uitgenodigd worden voor de coole feestjes. 

Onze eigen gemeenschap

Zijn we dan buitenstaanders? Zo heb ik dat gevoeld, de eerste anderhalf jaar in Lima. Ik heb me ertegen verzet, ben teleurgesteld en verdrietig geweest. Steeds weer nam ik initiatieven richting mensen die me oprecht aardig leken. Afspraken werden steevast afgezegd, meestal op het allerlaatste moment. Bij de pakken neerzitten, dat heb ik niet gedaan. Op school zette ik een succesvol programma op dat gericht is op het verwelkomen van nieuwe gezinnen. Daarnaast ben ik voorzitter van een team van leidinggevenden op school dat samenwerkt om de schoolcultuur meer inclusief te maken. Zoiets heeft echter niet 1-2-3 effect en echte Peruaanse vriendinnen heb ik nog steeds niet.

Maar vriendinnen uit andere landen heb ik des te meer. Mijn man en ik willen een voorbeeld zijn voor onze kinderen en voor anderen als het gaat om inclusief zijn. Regelmatig nodigen we (nieuwe) gezinnen bij ons thuis uit voor etentjes. We organiseren borrels bij ons thuis of ergens in de kroeg. Daar nodigen we bekenden maar ook relatief onbekenden voor uit. Zo hebben we onze eigen gemeenschap om ons heen opgebouwd. En voelen we ons, jawel, geïntegreerd in een helaas gesegregeerde samenleving…

mm
Ola! Mijn naam is Ceciel en ik woon met mijn man Arjen en onze zoontjes Thomas en Benjamin in Lima, Peru. Dit is ons derde land op rij, hiervoor woonden we in Tanzania en in Israël. Ik schrijf over ons avontuurlijke leven met al z’n ups en downs in2Peru en dat zal ik eveneens doen voor De Wereldwijven.