Vrouwenbesnijdenis, een begrip waar we afschuwelijke beelden bij hebben. Verminking voor het leven, een symbool van het schenden van het zelfbeschikkingsrecht van vrouwen. Ik heb een vrouwenbesnijdenis van heel dicht bij meegemaakt. Vreselijk denk ik nu, en ergens schaam ik me daar ook voor. Toch wil ik graag delen wat ik met eigen ogen heb meegemaakt. Juist omdat het zo’n begrip is wat sterke emoties bij ons oproept. 

We gaan 17 jaar terug in de tijd. Tijdens mijn studie Culturele Antropologie heb ik een viertal maanden doorgebracht bij de Maasai in Noord-Tanzania. De Maasai zijn een van de bevolkingsgroepen waar vrouwenbesnijdenis onderdeel vormt van hun culturele tradities. In een klein dorpje werkte ik met Maasai mannen en vrouwen aan het ontwikkelen van verschillende vaardigheden.

Het onderwerp van besnijdenis kwam zomaar eens ter sprake. Heel toevallig was er de volgende ochtend een ritueel gepland in een nabij liggende boma (traditioneel Maasai woonerf) waarbij 2 jongeren besneden zouden worden. Het zou een groot feest worden voor beide jongeren die door het ondergaan van de besnijdenis een nieuwe status in de samenleving zouden ontvangen. Ik werd uitgenodigd om het ‘feest’ mee te komen vieren. 

Open blik en zonder waardeoordeel

Als antropologe was mij het belang geleerd om zonder waardeoordeel naar verschillende culturen te kijken. Mijn nieuwsgierigheid won het van mijn morele bezwaren. Met het breken van de dageraad ging ik op weg naar de boma waar het stond te gebeuren. Eenmaal aangekomen werden mannen en vrouwen gescheiden. Ik werd meegenomen naar een Maasai-hut op het erf. In de hut was het heel donker en rokerig en mijn ogen moesten wennen aan het gebrek aan licht. Na een tijdje verscheen er een oude vrouw in de deuropening met een plat scheermesje in haar hand. Ze gebaarde dat het jonge Maasai meisje in de deuropening moest gaan liggen, met haar benen wijd richting de uitgang.

Rillingen liepen over mijn rug. Inmiddels wilde ik weg van de plek, maar er was geen mogelijkheid om aan het tafereel te ontsnappen. De oudere vrouw dook naar voren en het was even heel stil in de hut. Toen begonnen de vrouwen om me heen te juichen, en triomfantelijk keek de oude vrouw op. Het meisje stond op en er werd voor haar geklapt en gezongen. Het was gedaan, gebeurd, een meisje was besneden en hier werd feest gevierd. Ze stond op en glimlachte naar de menigte vrouwen.

Buiten bij de mannen werd de jongen besneden. Nog net kon ik wat beelden opvangen van wat er zich afspeelde. De jongen was flauwgevallen van de pijn en de spanning. Hij werd weggedragen om ergens langzaam bij te komen. Zowel de jongen als het meisje hebben geen kik gegeven tijdens de besnijdenis. Zonder verdoving is er in hun lichaam gesneden. Hun bloed heeft gevloeid ten behoeve van de culturele tradities van hun volk. 

Keuzes van het individu of voor de gemeenschap

De hele gebeurtenis staat tot de dag van vandaag in mijn geheugen gegrift. Ik probeer me te verplaatsen in het meisje. Hoe moet zij zich gevoeld hebben? Als ze een keuze zou hebben gehad, wat zou ze hebben gekozen? Kies je voor levenslange verminking of om buitengesloten te worden van je eigen familie, vrienden en volk? Wat is erger? Vanuit ons perspectief lijken dit soort keuzes evident. Je kiest voor jezelf, voor je recht op een volwaardig bestaan. In onze individualistische westerse maatschappij is dat moreel de enige verantwoorde keuze.

In een samenleving waar de gemeenschap het uitgangspunt is, hoe moreel verantwoord is het dan om voor jezelf te kiezen en je af te scheiden van de rest?  De betekenis van het Afrikaanse concept Ubuntu: ‘Ik ben omdat wij zijn’, hoe relateert zich dat aan keuzes zoals dit? Ik denk aan de meisjes die wel voor zichzelf kiezen en de moeilijke stap maken om weg te bewegen van oude culturele tradities. Vrouwen die daarmee aangeven dat hun identiteit niet bepaald wordt door een besnijdenis en dat zij zonder besneden te zijn net zo goed het recht hebben om ‘erbij te horen’ en onderdeel te zijn van hun volk. 

Een diepe buiging

Ik buig diep voor beide vrouwen in dit verhaal, de besneden en de onbesneden vrouw. Voorbij slachtofferschap kijk ik naar de kracht die schuilt in beide vrouwen. Kracht om via verbondenheid met culturele wortels dit soort rituelen te ondergaan. Maar ook juist de kracht om opnieuw vorm te geven aan vrouwelijke identiteit waar oude culturele tradities geen basis voor geven.

Om stil te staan bij hun beleving vraagt om respect en inlevingsvermogen. Hoe kunnen wij ons verbinden met beide vrouwen die in situaties verkeren die ver van de realiteit van de meesten van ons staan? Zoals met veel zaken die ons moreel uitdagen, helpt enkel al het delen van verhalen met  het creëren van meer bewustwording en begrip.

Voor mij is dit de eerste keer na vele jaren dat ik mijn ervaring met vrouwenbesnijdenis deel. Ik doe dit uit respect voor dat meisje dat besneden werd op die vroege morgen, vele jaren geleden.  Dit andere perspectief op vrouwenbesnijdenis erkent ook de afschuwelijke verminking die ermee ontstaat. Mijn intentie is echter om juist ook de kracht in dit slachtofferschap te erkennen.  Respect voor haar, de besnedene en elke vrouw die dit lot ondergaat.

mm
Hi, ik ben Nicole. Sinds ik me kan herinneren wilde ik de wereld ontdekken en met name op avontuur gaan in Afrika. Mijn pad bracht me naar Oost-Afrika, waar ik 13 jaar land heel wat avonturen hebt beleefd. Ik heb er mijn man gevonden, gezin gesticht en mijn carrière opgebouwd. Met onze vier kinderen zijn we naar Europa gegaan, en via Zweden zijn we uiteindelijk terecht gekomen in België waar we nu al weer een aantal jaar wonen. Hier in België hebben we onszelf opnieuw uit gevonden en ons leven opgebouwd. De passie voor het buitenlandse avontuur wakkert echter nog altijd in ons, klaar voor nieuwe avonturen op ons pad.