Denkend aan het verschil tussen mannen en vrouwen in Iran, het land waar ik twee jaar heb gewoond en waar ik dat verschil aan den lijve heb kunnen ervaren, is er één fenomeen waar je niet omheen kunt: de hijab.

Waar de Iraanse man gekleed kan gaan in een T-shirt boven zijn lange broek, is de vrouw bij wet verplicht om een hoofddoek en bedekkende kleding te dragen. Hoewel vrouwen met name in de grote steden volledig aan het openbare leven deelnemen – ze zijn goed opgeleid, hebben goede banen en zijn over het algemeen behoorlijk zelfstandig – blijft het verschil tussen mannen en vrouwen juist door het kledingvoorschrift levensgroot.

En dan te bedenken dat de mannen die het in Iran voor het zeggen hebben, menen de vrouw hiermee een dienst te bewijzen. Zij wordt hierdoor toch immers beschermd tegen onzedelijke gedachten en handelingen van de man die zich van nature niet in kan houden? Vanuit mijn westerse perspectief vind ik dit de wereld op zijn kop. En met mij trouwens menig Iraanse vrouw. Maar Iran is niet altijd zo geweest.

De Zedenpolitie

Toen de laatste Sjah van Perzië het voor het zeggen had, voordat het land in 1979 werd onderworpen aan een streng islamitisch regime, was er keuzevrijheid. Vrouwen liepen in rokjes met blote benen over straat; de haren fier wapperend in de wind. Ik heb veel Iraniërs met weemoed over die tijd horen praten. De Sjah was dol op het westen en wilde dat zijn land zich daaraan kon meten. Maar, ook toen was het geen “pais en vree”. Mensen noemden hem een megalomane ijdeltuit die stal van het volk. Zijn beruchte geheime dienst draaide overuren om iedere vorm van kritiek op de Sjah de kop in te drukken. De burgers werden in het gareel gehouden door ze tegen elkaar op te zetten, waardoor niemand elkaar meer vertrouwde.

Maar wat men er met de revolutie van 1979 na omverwerping van het regime voor terugkreeg, bleek vele malen erger. Het leek zo mooi; de Sjah was verjaagd, het land kreeg een nieuwe kans. Vol vertrouwen bood het volk ayatollah Khomeini de ruimte om een heel andere, zij het islamitische koers te varen. Maar wie had voorzien dat die koers een genadeloos streng islamitisch bewind zou inhouden? Een bewind dat zich vooraleerst richtte op standrechtelijke executies van verklaarde of verdachte politieke of religieuze tegenstanders?

Een bewind dat haar bevolking vervolgens strenge leefregels oplegde, gepaard met een onverbiddelijke handhaving? Van het ene op het andere moment moesten die wapperende haren verhuld en de vrouwelijke lichaamsvormen bedekt door een lange, zwarte overjas. Er vonden razzia’s plaats waarbij vrouwen die de kledingvoorschriften in meer of mindere mate aan de laars lapten, werden opgepakt en vastgezet. De zedenpolitie, het orgaan dat controleerde of de bevolking zich wel aan alle nieuwe islamitische regels hield, ging onderdeel uitmaken van het leven van alledag.

Foto: protest tegen de invoering van de hijab-plicht, 8 maart 1979
© Hengameh Golestan

Wat een poppenkast!


En die zedenpolitie bestaat nog steeds. Vanzelfsprekend werd ook ik als buitenlander geacht mij aan de wetten van het land te houden. Ik wist dit natuurlijk voordat ik er kwam wonen en het stond mijn enthousiasme over onze verhuizing niet in de weg. Ik was vooral erg benieuwd hoe ik de islamitische leefregels in het dagelijks leven zou ervaren. Die ervaring bleek wisselend. Enerzijds had ik respect voor de wetten en voor de cultuur van het land – uiteindelijk ligt de islam toch stevig verankerd in de Iraanse historie. Anderzijds vond ik het één grote poppenkast. Ik woonde in het noorden van Teheran, een van de meest welvarende en liberale plekken in Iran. En het gros van de vrouwen die ik daar sprak of tegenkwam, was helemaal niet religieus. Zij droegen de hijab met frisse tegenzin en uit respect voor de wet, niets meer en niets minder.

De hoofddoek werd veelal nonchalant achterop het hoofd gedragen en daar waar de stof aan de achterkant eindigde, waren de lange lokken weer volop zichtbaar. De lange overjassen waren allang niet meer zwart en kuis, maar in alle kleuren van de regenboog en van modieuze snit: nonchalant los gedragen over een skinny jeans en daarmee een elegante toevoeging aan een hippe outfit. Het deed mij afvragen wat nu nog eigenlijk de toegevoegde waarde is van het hele kledingvoorschrift? Wie houdt wie nu eigenlijk voor de gek?

Nieuwe tijden

Uiteraard respecteer ik ieders religie en ieders persoonlijke keuzes. Maar ik vind dat je religie niet aan een ander kunt opleggen. Op bezoek in de stad Isfahan werd ik eens midden op het toeristische plein streng aangesproken door een groepje vrouwen, gehuld in lange zwarte chadors. Zij gebaarden, al wijzend op mijn hoofddoek, dat ik mijn haar niet genoeg had bedekt. Het maakte me boos en verdrietig. Wat is dit voor wereld, waar zelfs vrouwen elkaar aanspreken op hun kleding? Een groepje Iraanse mannen had het zien gebeuren. Exemplarisch voor het feit dat ook veel mannen in dit land zich niet kunnen vinden in de geldende kledingvoorschriften, boden zij hun excuses aan. Verontschuldigend benadrukten ze dat het gedrag van deze vrouwen absoluut niet representatief is voor het Iraanse volk. En ik weet, ze hadden gelijk.

Toen wij Iran een jaar geleden verlieten, leek er een grote opstand ophanden. Op meerdere plekken in het land werd gedemonstreerd tegen de economische en politieke situatie. Er waren vrouwen die uit protest hun hoofddoek aan een stok bonden en demonstratief in de rondte zwierden, de foto’s gingen via sociale media de wereld over. Maar het protest zette niet door. Inmiddels zijn deze vrouwen en ook een aantal mannelijke sympathisanten berecht en gedetineerd en lijkt het protest verstomd. Maar de jonge generatie blijft zich verzetten. Zij gaat met de tijd mee; zij wil vrijheid. De verplichte hijab is echt niet meer van deze tijd.

Google voor de grap eens op de term “Tehran street style” en je vindt de tegenpool van de religieuze fanaten, je ziet het moderne Iran. Het is maar de vraag of de conservatieve politici tegen deze moderne tijd zijn opgewassen. Ze lijken dit zelfs schoorvoetend te erkennen. De vicevoorzitter van het Iraanse parlement pleitte er vorige maand nog voor om een landelijk referendum te houden over de hijab. Hij zei er overigens wel bij dat hij erop vertrouwt dat de bevolking in meerderheid vóór de verplichte hoofddoek zal stemmen. En zo is het toch weer de man die kan beslissen over het lot van de vrouw.

LEES OOK HOE MYRTHE OMGAAT MET HET DRAGEN VAN DE VERPLICHTE ABAYA IN SAOEDI-ARABIË

mm
Marhaba! Ik ben Els en woon sinds begin 2016 in het Midden-Oosten. Voor het werk van mijn man woonden wij twee jaar in Teheran, Iran. Maar tegenwoordig wonen we in Dubai. Wat een wereld van verschil! Op ExpatinIran schreef ik over mijn ervaringen in Iran. Voor De Wereldwijven schrijf ik over het leven in Dubai. Van mijzelf en van vrouwen die ik hier ontmoet. En ja, aan een terugblik naar mijn ervaringen in Iran ontkom ik daarbij niet. Lees je mee?