De Zweedse lente is begonnen, het zonnetje schijnt door de autoruit. Vol positiviteit ga ik op pad richting het Noorden. Onderweg geniet ik van de prachtige uitzichten maar vooral van mijn vrijheid.

Vandaag ben ik me extra bewust van mijn vrijheid. De mensen die ik ga bezoeken zijn namelijk hun vrijheid kwijt. Ze kunnen niet genieten van dat lekkere lentezonnetje of doen wat ze zelf willen. Ze zijn hun privacy voor een groot deel kwijt. Deze mensen zijn namelijk aangehouden in een vreemd land op verdenking van een strafbaar feit.

Het gemiddelde beeld van de crimineel

Voor mijn werk voor de Nederlandse Ambassade bezoek ik Nederlandse gedetineerden die in Zweden opgepakt zijn. De ene keer kan dit in een Häktet (huis van bewaring) zijn, de andere keer een Kriminalvårdsanstalten (detentiecentrum). Ik begeleid ze en zie erop toe dat de regels omtrent mensenrechten nageleefd worden. Daarnaast probeer ik ze positief te houden of te krijgen en bereid ze voor op eventuele terugkeer in de maatschappij.

Toen ik familie en vrienden vertelde dat ik deze baan had gekregen, was niet iedereen meteen zo enthousiast als ikzelf. Het gemiddelde beeld van “de crimineel” krijgen mensen binnen via films en series. Maar zo spannend als Prison Break of  Escape from Alcatraz is het echt niet! Door mijn werk in detentiecentra en tbs-klinieken in Nederland weet ik dat al lang, maar goed het blijft een ander land. Een Zweeds detentiecentrum heb ook ik nog nooit ervaren maar ik vertrouw op de regels die binnen de EU voor deze instellingen gelden.

Het voelt alsof ikzelf gedetineerd ben

Mijn introductie met het Zweedse gevangenissysteem is in een Häktet. Daar is het niet zo streng als in een Kriminalvård. Ik loop deze eerste keer mee met een ervaringsdeskundige. De keer daarna kan ik alleen gaan met alle benodigde informatie op zak. Mijn paspoort word gecheckt, mijn persoonlijke bezittingen in de kluis en daar gaan we. De spreekkamer wordt toegewezen en de deur gaat op slot.

Even heb ik het gevoel dat ik zelf gedetineerd ben. Een bank en een tafel, meer is het niet. Ik kan geen kant op. Snel inspecteer ik de ruimte en zorg ik ervoor dat ik het dichts bij de alarmknop zit. Niet in alle gevallen krijg je een alarmpieper mee… Daar zijn ze dan. De meiden, ieder met hun eigen verhaal. Ik bied een luisterend oor en hoor de klachten aan, kijk of we hulp kunnen bieden en peil tussen de verhalen door hun toestand. Twee uur later sta ik met piepende oren weer buiten. Maar zo soepel blijkt het niet altijd te gaan…

Deze keer moet ik al mijn kleding uittrekken en loop ik met een heel mooi grijs sexloos trainingspak door de detectie.

Als ik de tweede keer in mijn eentje ga, loop ik met gezonde spanning de Häktet binnen. Ik meld me aan. Daar dient zich probleem nummer één aan: “Mevrouw u bent niet aangemeld voor wie komt u?” “Ik kom voor meneer D. en mevrouw S.” “Nee helaas, er staat hier geen tijd geboekt en maar mevrouw S. staat niet ons systeem”.

Na veel heen en weer bel- en mailverkeer met de ambassade kan ik eindelijk binnen maar probleem nummer twee lost zich helaas niet op. Mevrouw S. staat echt niet in het systeem…Dat wordt dan een korte werkdag als ik alleen mijnheer D. hoeft te bezoeken!

Nou is het niet persé zo dat als je door de eerste deur bent, het dan klaar is. Deze keer moet ik al mijn kleding uittrekken en loop ik met een heel mooi grijs sexloos trainingspak door de detectie. Mijn eigen kleding gaat door een aparte scanner. Weer voel ik me ‘de crimineel’. Twee meter verderop kan ik mij weer omkleden… Een half uur na afgesproken tijd zit ik met een heel raar gevoel eindelijk in de spreekkamer.

De verhalen grijpen mij aan…

Vandaag rij ik twee en half uur naar het Noorden. Onderweg ben ik mij bewust van alle mooie uitzichten en geniet ik van het prachtige weer. Ik heb geen idee wie ik aan ga treffen en in welke toestand. Aangekomen bij de Kriminalvård, die strenger beveiligd is, gaat de incheck soepel. De beveiliging is behulpzaam en ik kan zelfs genieten van een Zweedse Fika. De tijd met deze gedetineerde vliegt voorbij en twee en een half uur later sta ik buiten de poorten. Maar deze keer grijpt het me meer aan dan andere keren. Waarom eigenlijk?

Schuldig of niet ik moet proberen ze de juiste nazorg te bieden en ze te ondersteunen tijdens hun detentie in een vreemd land. Dat lukt me niet als ook ik mijn oordeel klaar heb…

Ik stap in mijn auto en begin aan de terugreis maar het bezoek laat me niet los. Ik ga van de snelweg af en pak de kustweg. Bij een prachtig uitzicht stop ik en laat mijn gedachten de vrije loop.

Ik weet van alle gedetineerde die ik bezoek waarvan ze verdacht worden of waarvoor ze veroordeeld zijn en toch ga ik er blanco in. Ik ben geen rechter of advocaat en niet van de politie. En ik ben niet degene die deze mensen moet veroordelen. De details ken ik niet en ik spreek ook niet met de aanklager. De feiten krijg ik niet van beide kanten. Natuurlijk denk ik dingen maar dat wil niet zeggen dat ik ze uitspreek. Deze mensen zijn niet geholpen met boze blikken van de buitenwereld. Schuldig of niet ik moet proberen om ze de juiste nazorg te bieden en ze te ondersteunen tijdens hun detentie in een vreemd land. Dat lukt me niet als ook ik mijn oordeel klaar heb…

Ik pak mijn “werkspullen” en schrijf alvast het verslag van het gesprek. Het ‘van je afschrijven’ schijnt tenslotte te helpen. Ik werp nog een laatste blik op de wijde wereld die zich voor mij uitstrekt en begin weer aan de terugreis. Mijn gedachten laat ik achter op deze prachtige plek…

mm
Hej allihopa, mijn naam is Susan en begin 2018 werd de droom om in Zweden te wonen samen met vriendlief, de honden en paard werkelijkheid. We hebben ons drukke leven in Noord-Brabant verruild voor het leven op het platteland van Zuid-Zweden. Via De Wereldwijven wil ik jullie een kijkje geven in het Scandinavische leven, cultuur en natuur want het land heeft zoveel meer te bieden dan alleen Ikea en knäckebröd.