Vandaag is het honderd jaar geleden dat het vrouwenkiesrecht in Nederland werd ingevoerd. Dat kunnen we natuurlijk als wereldwijven niet ongemerkt aan ons voorbij laten gaan! Wij waren benieuwd naar hoe vrouwenkiesrecht er in de rest van de wereld uit ziet en hoe het is als je zelf in het buitenland woont en daar niet of beperkt kunt stemmen.

Met de viering van honderd jaar vrouwenkiesrecht en de Europese verkiezingen voor de deur een onderwerp dat de moeite waard is om eens even langs de ‘wereldlat’ te leggen. Een reis rond de wereld van het vrouwenkiesrecht anno nu! 

Wanneer voerde het land waar jij woont het kiesrecht voor vrouwen in? 

Laura Snoek (Zwitserland): ” Je zou het niet verwachten en ook bijna niet geloven, maar dit West-Europese land was een van de laatste landen ter wereld waar vrouwen landelijk kiesrecht kregen. Namelijk pas in 1971!”

Nele Crabbe (Israël): “Vrouwen hebben hier steeds stemrecht gehad, maar dat is natuurlijk niet zo verwonderlijk, aangezien de staat pas bestaat sinds 1948.”

Esther Quatfass (Zweden): “Nou, dit tegenwoordig zeer geëmancipeerde land liep nou ook niet bepaald voorop in Europa met 1921.”  

Amanda Roode (Japan): “Hier hebben vrouwen sinds 1945 stemrecht. In de praktijk is de samenleving hier qua man/vrouw verhoudingen een beetje als de jaren 50 in Nederland. Vrouw blijft over het algemeen thuis met de kinderen en man werkt zich tine slagen in de rondte.”

Ceciel Huls (Peru): “In 1956 gingen vrouwen voor het eerst naar de stembus in Peru…”

Floor Veer (Colombia): “In Colombia mogen vrouwen pas sinds 1957 stemmen. Ik ken dus blijkbaar, want ik wist dit niet, vrouwen die geboren zijn toen vrouwenstemrecht nog niet bestond in dit land. Dat is best shocking vind ik!”

Ingeborg van ’t Pad Bosch (VS): “De Verenigde Staten waren tegelijkertijd met de Nederlanders, 1919 dus. Sommige staten als Colorado waren al eerder. Hoe bijzonder eigenlijk dat nu 100 jaar na dato meer vrouwen dan ooit zich verkiesbaar hebben gesteld voor het congres en de voorverkiezingen voor 2020!”

Astrid van Zeeland-de Wit (Zuid Afrika):
“Vrouwen kiesrecht in Zuid-Afrika, ik geloofde mijn ogen niet dus ik heb echt een paar keer gegoogeld maar In 1930 witte vrouwen hier kiesrecht maar het duurde nog tot 1994 voordat de eerste all-race verkiezingen werden gehouden en dus zwarte vrouwen pas mochten stemmen!”

Welke invloed heeft de invoering van het stemrecht voor vrouwen gehad op de politiek in het land waar jij woont? 

Ceciel Huls (Peru) “Interessant hoe deze samenleving door de Spaanse overheersing, van een de redelijk egalitaire samenleving die het Andes volk kenmerkte, veranderde in een patriarchale gemeenschap waarbij de man het hoofd van het gezin was. Ten tijde van de terreur door het Lichtend Pad (jaren ‘80) werd de samenleving tijdelijk meer wat meer matriarchaal maar is echter veel verwoest. Zowel qua vertrouwen in de politiek als qua gevoelens van veiligheid. De Peruaanse samenleving is nog steeds erg patriarchaal of macho. Vrouwen mogen stemmen maar zeker vrouwen van het Andes volk en arme vrouwen worden met weinig respect behandeld. Geweld tegen vrouwen is een enorm probleem in dit mooie land.” 

Patricia Titulaer-van de Ham (Sierra Leone): “Toen Freetown werd gesticht door vrijgemaakte slaven die terugkeerden naar Afrika, hadden mannen en vrouwen gelijke rechten, inclusief kiesrecht. Dit werd echter al snel ongedaan gemaakt. Nu hebben vrouwen, net als mannen, stemrecht, maar tegelijkertijd blijft het aantal vrouwelijke bestuurders erbarmelijk laag. Sowieso staat kiesrecht bijna los van je kansen en rechten als vrouw in Sierra Leone, het is en blijft een paternalistische cultuur.”

Astrid van Zeeland-de Wit: “Gisteren was het stemmen hier…ik ben benieuwd wat eruit gaat komen, want ik vind vrijheid van meningsuiting hier nog niet echt van toepassing…In kleinere dorpen is de controle zo groot dat er heel snel uitkomt wie wat anders gestemd heeft…wanneer je in de rij staat schijn je nog altijd ‘vriendelijk’ advies te krijgen op wie je moet stemmen. ANC is nog altijd de grootste en corruptie viert er hoogtij.
Nu ik in de bush woon, moet ik eens even navragen hoe het hier gaat en of er al wat verandert is. O ja, en als je gestemd hebt, krijg je een streepje op je duim!”

Laura Snoek (Zwitserland): “Ik woon in een heel democratisch land want overal wordt het volk over geraadpleegd. Er worden vaak referenda gehouden en in de stemperiodes kleurt het straatbeeld met schreeuwerige uithangborden van voor- en tegenstanders. ‘Oui’ of ‘Non’, ‘Ja’ of ‘Nein’. Toch mogen Zwitserse vrouwen daar nog niet zo lang over meebeslissen, want, hoe verbazingwekkend dit ook is voor een West-Europees land, de Zwitserse vrouw wordt pas sinds 1971, als een van de laatste landen ter wereld, politiek voor vol aangezien op landelijk niveau. Een van de Zwitserse Kantons, dat van Appenzell, bleef de vrouwen zelfs nog tot 1991 weren uit de stemlokalen! De Zwitsers zijn daarna wel vooruitstrevender geworden want kregen in 2015 hun eerste vrouwelijke Bondspresident Mevrouw Simonetta Sommaruga.”

Nicolien van Vroonhoven (Australië): “Hier in Australië zijn over twee weken de federale verkiezingen. Er is veel gedoe geweest omdat er – vooral bij de Liberalen – een leegloop was van vrouwelijke parlementsleden. Ze voelden zich niet meer prettig in de cultuur van mannetjesputterij. Op dit moment is het aandeel vrouwen in het Australische parlement 32%. Nog lang niet evenredig, maar dat is niet veel slechter dan het Nederlandse percentage. Maar gezien de peilingen zou dat percentage kunnen dalen naar 23%. Op de een of andere manier hebben mannen de posities weten te bemachtigen in de ‘zekere’ kiesdistricten. De vrouwen moeten hun zetels nog zwaar bevechten. Ik verbaas me wel over de hoeveelheid verkiezingsborden met vrouwelijke kandidaten. Zowel van Labour- als van de Liberale kant (meer van de Labour-kant overigens). Vrouwen doen dus wel mee in de verkiezingen, maar ze moeten nog wel gekozen worden. 

Amanda (Japan): “Het recht om te stemmen heb ik altijd heel serieus genomen, omdat je dat in de gelegenheid stelt om invloed uit te oefenen op het bestuur van je eigen land en daarmee indirect ook op je eigen leven. Dat belang werd voor mij nog eens onderstreept door een aantal gebeurtenissen hier in Japan. Allereerst natuurlijk de abdicatie van keizer Akihito en het aantreden van zijn zoon Naruhito als nieuwe keizer. Naruhito heeft slechts een dochter en volgens de Japanse wet kunnen vrouwen geen opvolger zijn. Er is nog een poging gewaagd om de wet te veranderen maar dit stuitte op heel veel tegenstand uit zowel de regeringshoek als bij de bevolking. We leven in 2019 en prinses Aiko zal de troon nooit bestijgen om het simpele feit dat ze een vrouw is…”

Ingeborg (VS): Al in de ‘Eerste Feministische golf’  rond 1870 waren er protesten van vrouwen in de Verenigde Staten: De Suffragettes. Zij kleedden zich altijd in het wit, dat is ook de reden waarom bijvoorbeeld Hillary Clinton en Nancy Pelosi bij belangrijke politieke gebeurtenissen in het wit gekleed zijn en de kersverse Democratische vrouwelijke congresleden in dit jaar na de verkiezingen ook allemaal een wit pak aan hadden. Die protesten gingen toen al over het ontbreken van kiesrecht voor vrouwen. Het duurde echter nog tot 1919 dat het kiesrecht voor vrouwen in alle staten werd ingevoerd. Dat er nog nooit zoveel vrouwelijke kandidaten hier in de VS hebben meegedaan aan de voorverkiezingen 100 jaar na dato stemt hoopvol. Al denk niet dat de VS in 2020 ‘toe’ zal zijn aan een vrouwelijke president.”

Floor Veer (Colombia): “Volgens de laatste telling die in 2016 plaats vond, zijn er ruim 1,2 miljoen meer vrouwelijke stemmers dan mannen. Dat betekent dus dat vrouwen de uitkomst van een verkiezing kunnen bepalen, maar ik heb het gevoel dat Colombianen zich daar niet al te bewust van zijn. De politiek is hier behoorlijk corrupt en al sinds ‘mensenheugenis’ in handen van dezelfde politieke en verschrikkelijk machtige families. Veel mensen (M/V) hebben dan ook niet het gevoel dat hun stem verschil maakt. In de acht jaar dat ik nu hier woon lijkt daar wel wat verandering in te komen. Vrouwen stellen zich zeker kandidaat voor verkiesbare posten, maar slechts krap 20% van de hoge politieke posities worden ingenomen door vrouwen. Colombia loopt daarmee ook achter op andere Zuid-Amerikaanse landen waar het gemiddelde op zo’n 30% ligt. En hoewel we een vrouwelijke vice-president hebben, heeft Colombia nog nooit een vrouw als president gekozen.”

Wat betekent het (vrouwen-) kiesrecht voor jouw persoonlijk? 

Esther Quatfass (Zweden): “het betekent voor mij veel dat ik als inwoner van een land het recht, of liever gezegd de vrijheid heb om te kiezen of om niet te kiezen. Ik kies de laatste jaren bewust niet en heb daar zo mijn redenen voor. In een democratie vind ik het passen dat die mogelijkheid er ook is. Geen stemplicht dus. Wel merk ik dat de sociale druk om te kiezen in de afgelegen gemeente waar ik woon, groot is. In Amsterdam, waar ik vandaan kom, was die sociale druk er veel minder. Dus in zekere zin voelde ik mij in Nederland vrijer om wel, of niet te kiezen dan hier.“

Mirjam Sterk (VS): “Dankzij het vrouwenstemrecht zijn er ook vrouwen in het parlement gekomen. “Ik was er zelf zo eentje!  Bovendien was ik de eerste vrouw die als kamerlid gebruik kon maken van zwangerschapsverlof. Nederland had dat ook als eerste land ter wereld geregeld, maar dat was dan wel 89 jaar na de invoering van het vrouwenstemrecht.“

Patricia (Sierra Leone): “Stemrecht is een groot goed. Ik stem dan ook trouw voor alles waarvoor ik mag stemmen. Het voelt op het moment wel een beetje als ‘stil verzet’ in plaats van mijn stempel ergens op drukken. Maar toch…Stemmen dwingt je om na te denken over waarvoor jij staat en wat je vindt van de huidige situatie en waar die uiteindelijk naartoe moet gaan.

Amanda Rooden-Timmers (Japan): “100 jaar vrouwenkiesrecht in Nederland. Ik realiseer me nu pas dat mijn oma, geboren in 1900, heeft meegemaakt dat vrouwen geen kiesrecht hadden. Als een soort tweederangsburgers, niet in staat geacht om mee te denken en te stemmen over zulke belangrijke zaken als de besturing van het land. Ondenkbaar dat, wat wij zo normaal en vanzelfsprekend vinden, pas zo kort geleden van kracht is geworden.”

Ingeborg van ’t Pad Bosch (VS): “Voor mij persoonlijk betekent het kiesrecht heel veel. Het laat me na denken over de waarden die ik in de maatschappij belangrijk en essentieel vind. Welke ontwikkelingen zijn zorgelijk en welke richting moeten we met z’n allen op. Ik stem dan ook altijd als het gaat om landelijke of Europese verkiezingen. Provinciale staten en gemeenteraden laat ik aan mij voorbijgaan. Daar sta ik voor mijn gevoel nu na al die tijd in Amerika te ver vanaf. En ik stem sinds een aantal jaar altijd op een vrouw.”

Danielle van Dooyeweert (VS): “Mijn moeder stemde jaren geleden altijd al op de eerste onverkiesbare vrouw van haar favoriete partij, om zo een extra vrouw middels voorkeursstemmen in de gemeenteraad of kamer te krijgen. Ook maakte ze mij bewust van het belang om altijd gebruik te maken van je stemrecht. Tot mijn grote schaamte heb ik dat de laatste jaren niet meer gedaan… Op de een of andere manier te laks geweest om uit te zoeken hoe dat dan werkt nu ik hier in de VS woon.”

Esther Maagdenberg (Italië ): “Ik hoop dat veel Nederlanders vanuit het buitenland gaan stemmen in de Europese verkiezingen. Er zijn zoveel expats en het perspectief van iemand die de wereld vanuit een andere cultuur heeft gezien is, kan zo waardevol zijn om gerepresenteerd te zien in de politiek. Europa heeft die stemmen nodig!”

Ceciel Huls (Peru): “Stemrecht is een groot goed en ik heb sinds mijn achttiende geen kans voorbij laten gaan dat recht te benutten. Ook in het buitenland. Een land als Peru laat helaas zien dat er nog veel te winnen valt als het gaat om de positie van vrouwen. Stemrecht is het begin…”

Hoe voelt het voor jou om te wonen in een land waar je (nog) niet of beperkt mag stemmen? 

Esther (Zweden): “Ik besef me dat er hard is geknokt voor het kiesrecht voor vrouwen maar kijk er zelf zo niet naar. Ik zie mensen, het systeem en het kiesrecht. Geen mannen en vrouwen in die context. Voor mij is het dus een vanzelfsprekendheid dat iedereen moet kunnen kiezen of en wat ze willen stemmen. Dat komt onder andere door hoe ik ben opgegroeid. Mijn vader kwam erg op voor vrouwen. Dat hij drie dochters heeft, zal daar vast wel iets mee te maken hebben Om als vrouw overduidelijk minder te betekenen dan als man, vind ik vervelend aanvoelen. Ik heb dat ervaren in Estland, waar ik zeven jaar woonde en ben niet voor niets opnieuw geëmigreerd naar Zweden!”

Esther vindt het begrijpelijk als een land niet onmiddellijk kiesrecht geeft aan nieuwe burgers. “Je moet natuurlijk wel weten wat je kiest en waarom en daarvoor zul je toch enige tijd in een land moeten verblijven, de taal moeten spreken en het nieuws moeten volgen. In Zweden krijg je als migrant stemrecht na drie jaar, dat vind ik heel redelijk”

Nele Crabbe (Israël): “Ikzelf ben een grote aanhanger van actief burgerschap en democratie en vind het daarom ook een eer en een plicht om te stemmen. Die status heb ik jammer genoeg nog niet bereikt in mijn nieuwe thuisland, en ik zal waarschijnlijk nog 1 of 2 verkiezingen moeten uitzitten zonder mijn stem te mogen laten horen. Dat steekt wel ja!”

Ook Sissy Keizer (Israël) steekt het om niet te kunnen stemmen. “Maar dat heeft meer te maken met het feit dat wij onze Nederlanderschap niet hebben opgegeven. Aan de andere kant kunnen we wel stemmen voor de gemeenten en dat heb ik zeker ook gedaan.”

Nele mag als Belg uiteindelijk wel stemmen omdat zij twee nationaliteiten mag voeren. Nederlanders moeten vaak hun nationaliteit opgeven als ze een andere aannemen.

Nele Crabe (Israël): “Maar aangezien ik als Niet-Joodse geen Aliyah kan maken moet ook ik door een redelijk lang proces om verblijfsrechten en stemrechten te krijgen. Moeten kiezen tussen twee nationaliteiten zou ik trouwens ook echt niet willen. Wie weet verandert Nederland ooit nog eens van gedachten…”

Amanda (Japan): ” Het viel mij op dat er tijdens de Tokyo Rainbow Pride naast de duizenden mensen die meeliepen en zich daar vele vrijer dan vroeger in voelden, er ook zoveel Japanse nationalisten nadrukkelijk aanwezig waren, al leuzen schreeuwend uit de luidsprekers van hun busjes. Begrijpen kon ik het niet, maar de strekking was meer dan duidelijk…Ik realiseerde me toen eens te meer hoe belangrijk ik het vind om zelf mee te kunnen beslissen wat het beleid wordt op onderwerpen die ik belangrijk vind. En dat kan door je stem uit te brengen op de partij die staat voor jouw ideeën en overtuigingen. Goud waard en een grondrecht wat mij betreft.”

Ingeborg (VS) “In dit land waar dagelijks Donald Trump niet alleen het land maar ook het nieuws en Twitter regeert, vind ik het na negen jaar hier wonen, steeds lastiger dat ik mijn stem hier niet kan uitbrengen. Helaas zal ik dat als Nederlander nooit kunnen aangezien ik dan mijn eigen nationaliteit zal moeten opgeven. Dat geldt overigens niet voor mijn zonen. Die mogen twee nationaliteiten voeren aangezien zij voor hun achttiende vijf jaar achtereen in de VS hebben gewoond. Het maakt mij in ieder geval des te meer bewust van het belang van mijn kiesrecht en de plicht die ik voel mijn stem in Nederland vanuit het buitenland steeds weer uit te brengen. Gelukkig wordt dat Nederlanders in het buitenland wel steeds gemakkelijker gemaakt. Tijdens de Europese verkiezingen ben ik dus zeker van de partij! “

Floor Veer (Colombia): “Hoewel ik sinds een paar jaar voor lokale verkiezingen mag stemmen in Colombia, heb ik dat nog niet gedaan. Slecht eigenlijk. Ik ga me zo snel mogelijk inschrijven. En laat ik dan ook maar meteen de stem-machtiging in Nederland regelen. Zo weet ik zeker dat het stemrecht waar zoveel vrouwen zo hard voor gevochten hebben, ook werkelijk een (klein) verschil maakt.”

Esther Maagdenberg (Italië):  “Dit is eigenlijk ook een heel mooi momentje om #stemopeenvrouw en de gedachte daarachter nog eens uit te leggen!  Je kunt namelijk jouw voorkeursstem gebruiken om een vrouw die lager op de lijst staat in het parlement te krijgen!  Stem dus niet op de eerste vrouw uit de lijst als uit de peilingen blijkt dat die er toch wel in komt. Zo heeft je stem maximaal invloed in bij het plaatsen van meer vrouwen in de politiek!

mm
De Wereldwijven redactie prikkelt de bezoekers door verhalen en video’s, zet aan het denken en wil vrouwen in beweging brengen.