Toen een aantal jaren geleden de nieuwe synagoge van de Liberaal Joodse Gemeente (LJG) in Amsterdam werd ingewijd, waren er al tijdens de bouw zorgen. Het ROC (Regionaal Opleidingencentrum) staat op vijftig meter afstand van de synagoge.

Madelon Bino-Meijers, initiatiefnemer van het project en de toenmalige directeur van de LJG: “Een gedeelte van de jongeren op het ROC heeft een niet-westerse achtergrond en staat niet altijd vriendelijk tegenover Joden en Israël. Even hebben we gedacht een hek om ons gebouw te zetten, als bescherming. Geen vriendelijke oplossing. Het geeft niet weer waar we voor staan. Als Liberaal Joodse Gemeente zijn we maatschappelijk betrokken, onze deuren staan open voor iedereen, dus ook voor jongeren van het ROC. Zo ontstond het project ‘Leer je buren kennen’, een anderhalf uur durend programma dat inmiddels al een paar jaar succesvol loopt.”

Ajax, rijk, Anne Frank

Onder begeleiding van twee LJG leden met een theater- en een docenten achtergrond worden klassen van het ROC ontvangen en rondgeleid in de synagoge. Al meer dan 3.000 leerlingen zijn op bezoek geweest. Onderdeel van het programma is een korte film waarin alle bestaande vooroordelen over Joden voorkomen. Fragmenten uit bijvoorbeeld South Park. Maar ook teksten van cabaretiers of uit televisieseries. Vervolgens wordt de jongeren gevraagd wat zij over Joden weten en wat ze over ze denken. Bino: “Het zijn vaak dezelfde dingen die terugkomen zoals: Ajax, rijk, zwarte kleding, Anne Frank en de Tweede Wereldoorlog.

Wat moet ik hier?

Hier gaan we dan met elkaar over praten, zonder taboes, ze mogen alles vragen en zeggen. Wij leggen uit dat Joden niet per definitie rijk zijn en dat er voor de Tweede Wereldoorlog zelfs heel veel arme Joden waren. Dat Joden vroeger niet in de gildes werden opgenomen en dat ze daardoor geen timmerman of bakker konden worden. Christenen mochten geen geld uitlenen, Joden wel, en daarom werden sommige Joden bankiers. Ook gevoelige onderwerpen zoals Israël en de Palestijnen worden besproken. We vertellen waarom het land zo belangrijk voor ons is, maar dat dat niet betekent dat we het altijd eens zijn met de politiek.” Als afsluiting is er een rondleiding in de synagoge met wat te eten en te drinken. “Opvallend is dat de groepen vaak binnenkomen met het idee van ‘wat moet ik hier’, maar dat ze uiteindelijk enthousiast de deur uit gaan. Vaak willen ze ook niet weg, omdat ze nog zo veel vragen hebben”, vertelt Bino.

Je kan niet vroeg genoeg beginnen

Leer je buren kennen heeft de afgelopen jaren verschillende prijzen ontvangen: de Kerk en Wereld jongerenprijs, de Netty van Zwanenbergprijs, de CIDI respect award en vorig jaar de Brouwerprijs van de Hollandsche Maatschappij van Wetenschappen om verder onderzoek te kunnen doen naar de resultaten van de ontmoetingen op langere termijn. Leer je buren kennen wordt inmiddels ook uitgevoerd in Utrecht, Enschede en Rotterdam. In samenwerking met de gemeente Amsterdam is nu een programma gemaakt voor kinderen van de hoogste klassen van de basisscholen, je kan niet vroeg genoeg beginnen. Ook zijn er plannen om te starten met ontmoetingen met volwassenen.

Ik wist niet dat Joden zo leuk waren

Twee wetenschappers hebben recentelijk een onderzoek gedaan naar de effecten van het project, waarbij ze driehonderd ROC leerlingen vragen hebben gesteld. Uit het onderzoek blijkt dat het programma, vooral de persoonlijke ontmoeting en de open atmosfeer, opvallend positief uitpakt. 35 % van de studenten, die voor het bezoek aan de synagoge aangaven ‘niet bij Joden te gaan eten wanneer ze worden uitgenodigd’, wil dat na het bezoek wel doen. Belangrijk is de verandering van associatie: vóór de kennismaking is de eerste associatie met Jodendom: oorlog en antisemitisme, na het bezoek is dat met religie. Bino: “Laatst zei één van de leerlingen bij het weggaan zelfs: “Ik wist niet dat Joden zo leuk waren, mag ik een keer een dienst bijwonen”! Kijk, daar doen we het voor!”

Ga de dialoog aan

In plaats van angst is door de LJG naar een praktijkoplossing gezocht. In plaats van een muur om de synagoge te bouwen, is er een dialoog aangegaan. De deur is opengezet! Een voorbeeld voor de wereld. Een voorbeeld voor een ieder van ons. Ga de dialoog aan, loop niet weg, veroordeel niet, maar ga in gesprek. Dit geldt voor u en mij. Maar ook voor de Israëlische en Palestijnse politici, ik zou het wel naar ze uit willen gillen! ‘Leer je buren kennen’, wat een symbolische benaming. Pas als je elkaar begrijpt, is er een basis voor ‘samen’.

mm
Shalom! Mijn naam is Joanne Nihom. Ik woon sinds dertien jaar in Israël, in het noorden van het land, in een Joods dorp. Onze buurdorpen worden bewoond door Arabieren en Druzen en daar doe ik mijn boodschappen en heb ik vrienden wonen. Ik ben freelance journalist en zie het als mijn ‘missie’ om het andere Israël te laten zien. Een gebied waar co-existentie tussen Joden, Arabieren en Palestijnen zorgt voor vrede op menselijk niveau.