Aanstaande zaterdag gaat Australië naar de stembus. Of beter gezegd: vóór aanstaande zaterdag moet iedereen zijn stem hebben uitgebracht. Want – anders dan in Nederland – kunnen kiezers hier vooraf hun stem al bepalen. Kort en goed, aan het einde van zaterdag 18 mei zullen alle geregistreerde kiezers gestemd moeten hebben. Want – óók anders dan in Nederland – stemmen is hier in Australië geen recht maar een plicht. Zijn er nog meer verschillen tussen het Nederlandse en het Australische politieke systeem. En zo ja, hoe pakt zoiets dan uit en wat is beter?

Kooyong is één van de zwaarst bevochten kiesdistricten in Australië. Sinds jaar en dag heersen de Liberals in dit lommerrijke stukje Oost-Melbourne. De zetel van de liberale kandidaat Josh Frydenberg, de Minister van Financiën nota bene en de tweede man in de liberale hiëarchie, wankelt. Langs de lijn van de voetbal- en hockeyvelden heeft iedereen het erover dat hij beide sportclubs 40.000 dollar heeft beloofd als hij gaat winnen. Sinds wanneer bemoeit de federale regering zich met subsidies aan sportclubs? In oorlogstijd is blijkbaar alles geoorloofd…

In de verkiezingsstrijd om Kooyong komen alle aspecten van het Australische kiessysteem naar voren.

En de strijd is hard deze keer. In het twee-stromen-stelsel van Australië verwacht je dat de belangrijkste opponent een Labour-kandidaat zou zijn. Maar er zijn geduchtere tegenspelers: de kandidaat van de Groenen, Julian Burnside, gooit hoge ogen. Net als Oliver Yates, een onafhankelijke kandidaat uit de zakenwereld. De politiek leeft weer in de Oostelijke suburbs van Melbourne. Overal rijden pickups (‘utes’) met reclameborden. Overal de blauwe billboards met Josh Frydenberg – ’Delivering for Kooyong’, hij zal leveren. En ook de grote schreeuwend-gele aanplakbiljetten van United Australia Party kun je niet missen.

Politiek in Australië en in Nederland, de verschillen op een rij

Het Australische politieke stelsel is gestoeld op het Britse, ‘Westminster’, systeem. De Nederlandse democratie heeft zo zijn eigen wortels. Er zijn drie wezenlijke verschillen tussen beide systemen. Deze verschillen maken het karakter van de politiek zo anders en het politiek bedrijven zoveel moeilijker (of makkelijker?).

1. Kiezen voor de man of vrouw in jouw regio: het kiesdistricten-stelsel

Bepalend in de eerste plaats is dat de Australiërs hun parlementsleden kiezen op basis van het kiesdistricten-stelsel. Dat betekent dat je jouw man of jouw vrouw in de regio kiest. De kandidaten wonen bij je in de buurt, hebben een binding met de lokale problemen en zullen – zo is de gedachte – in Canberra ook echt jouw belangen verdedigen. Het grote voordeel van dit systeem is dat politici echt moeten luisteren naar wat een kiesdistrict nodig heeft. Luister je niet naar je woongebied, dan wordt je gewoon niet herkozen. En dat is nu grappig…

In veel kiesdistricten zie je onafhankelijke – partij-ongebonden – kandidaten het toneel betreden. Ook in Kooyong. En veel van hen maken kans op een parlementszetel. De verklaring hiervoor is dat de klassieke liberale en de labour-kandidaten te veel hebben vastgehouden aan hun nationale partijlijn. Zij hebben onvoldoende gekeken naar waar hun kiezers aan de basis om vroegen. Dat lijkt de oude rotten in het vak nu op te breken.

Een ander voordeel van het kiesdistricten-stelsel is dat alle regio’s evenredig zijn vertegenwoordigd in het parlement. In Nederland kennen we dat districtenstelsel niet. Met als gevolg dat de meeste parlementsleden uit de Randstad komen. Natuurlijk heb je ook kandidaten uit Limburg en Groningen, maar die zijn echt in de minderheid.

Het voordeel van het Nederlandse systeem is wel weer dat je meer professionals in het parlement hebt zitten. Een politieke partij maakt zijn lijst en zet op de verkiesbare plaatsen niet alleen voldoende vrouwen, maar ook mensen met kennis van Financiën, Onderwijs of Zorg. Nederlandse Parlementsleden worden geacht meer ook het algemeen belang voor ogen te houden en niet alleen te staan voor de plaats waar ze wonen.

2. Van de backbench naar de frontbench, ministers blijven hier parlementslid

Tekenend voor het Australische systeem is ook dat de Ministers gewoon Parlementslid blijven. Zij verhuizen alleen van de backbench naar de frontbench. Het zorgt ervoor dat het parlement (althans het Coalitie-deel, dus de meerderheid) zich ook echt betrokken voelt bij het regeringsbeleid. Er zal dus niet snel een situatie ontstaan waarbij parlement en regering op ramkoers komen te liggen. Moties van wantrouwen zullen ook niet snel worden aangenomen. Het Parlement kan dus minder makkelijk z’n controlerende taak uitvoeren. Een belangrijk deel van het Parlement vormt namelijk zelf de regering.

Keerzijde is ook dat Ministers niet op basis van kennis van buiten ingevlogen kunnen worden, zoals we dat in mld wel zien. Ze moeten eerst in het parlement worden gekozen en kunnen dan als minister worden aangewezen. Ministers hier zijn dus per definitie politieke dieren. Dan kan het natuurlijk ook gebeuren, zoals nu in Kooyong dreigt te gebeuren, dat een senior Minister, van Financiën nog wel, zijn zetel in het parlement dreigt te verliezen en daarmee van het hele politieke toneel zal moeten verdwijnen. Dat zou wel een aderlating zijn. Want je kunt het eens of oneens met Frydenberg zijn, maar vriend en vijand zijn het erover eens dat hij een heel capabele bestuurder is…

3. Er zijn maar twee politieke hoofdsmaken, het is zwart of wit, niet grijs…

Tenslotte is een belangrijk kenmerk van het Westminster systeem dat er sprake is van twee hoofdstromen. Een linker, meer socialistische stroming, de Labours. Een rechter, meer liberale stroming, de Liberals. Dat maakt het politieke leven eenvoudig: zwart-wit. En dat maakt het politiek bedrijven ook meer gepolariseerd. Het geeft meer vuur, het maakt duidelijker waar partijen voor staan. En beleid dat wordt uitgedragen door het bestuur is uitgesproken. Coalities worden in principe niet gesmeed, compromissen worden niet gemaakt. Nadeel is dat op het moment dat de tegenpartij wint, het hele roer weer om gaat. Infrastructuur-plannen bijvoorbeeld, die net op de rit waren gezet worden stop gezet. Naar de aangekondigde bouw van een ziekenhuis, komt nog aanvullend onderzoek. De hervorming van het belastingstelsel gaat niet door.

Hier past een nuance. In Australië zie je meer en meer andere partijen opkomen en voeten aan de grond krijgen. Op dit moment vormen de Liberals zelfs een coalitie met de Nationals. En de verkiezingsuitslag van aanstaande zaterdag zou de Labours zo maar tot een coalitie met de Greens kunnen dwingen.

Linksom of rechtsom: aanstaande zaterdag heeft Kooyong een nieuwe vertegenwoordiger in het parlement. Het belooft een spannende strijd te worden…

mm
Hi mate! Ik ben Nicolien en zal de komende drie jaar met man en vijf kinderen in Melbourne, Australië, wonen. Mijn politieke werk en leven in Nederland heb ik bij vertrek stop moeten zetten. Dat deed aanvankelijk pijn, maar hier Down Under zal ik vast ook ruimte vinden voor nieuwe ervaringen. Ik schrijf columns voor de Gooi- en Eemlander.