Vandaag vulde ik voor de NPO een enquête in over ‘De Nederlandse identiteit’. Kwam gewoon langs op mijn sociale media en ik hou van het invullen van vragen-lijstjes. Doe ik ook altijd op Facebook. Maar deze enquête was anders. Deze liet mij nadenken over mijn eigen Nederlanderschap en hoe ik daar tegenwoordig tegenaan kijk. Is dat typische Hollandse gevoel veranderd sinds ik in het buitenland woon en hoe trots ben ik eigenlijk nog op mijn eigen ‘roots’?

Bestaat die eigenlijk wel, de Nederlandse identiteit? Als ik de vragen en mijn antwoorden de revue laat passeren en ik mijn gevoel probeer te omschrijven, komt het er op neer dat ik Nederland vind verharden, polariseren zo je wilt. Nederland voelde voor mij altijd als een gidsland in de wereld als het gaat om onderwerpen als tolerantie, immigratie en gelijkheid. Inmiddels zie en hoor ik als Nederlander in het buitenland steeds meer berichten over antisemitisme, homohaat, islamofobie, discriminatie en xenofobie.

Verliest Nederland dat waar ik altijd trots op was?

Voor mij voelt het alsof we die vernieuwings- en ontdekkingsdrift, de nieuwsgierigheid naar andere culturen, de hekel aan het verschil tussen arm en rijk, emancipatie woorden en zinnetjes die ik altijd bij de Nederlandse identiteit vond horen, aan het verliezen zijn. 

Of, zo vraag ik me af, was het eigenlijk altijd al een vernislaag? Loze woorden waarmee we onszelf voor de gek hielden en waarmee we ons als uniek landje op de wereldkaart konden zetten maar die onderhuids helemaal geen onderdeel van onze cultuur blijken te zijn? Is de deksel van de beerput sinds de zwarte pieten- en VOC-discussies? Ik weet het niet. Ik maak het niet dagelijks mee, woon in een ander land.

Maar het valt me alleen wel heel erg op hoe ‘hard’ de discussies over zogenaamde oude en nieuwe tradities zoals bijvoorbeeld die over de viering van het suikerfeest in plaats van tweede pinksterdag gevoerd worden sinds ik vertrok naar New York in 2010.

Zijn we nou echt zoveel minder tolerant geworden ten aanzien van vreemdelingen en immigranten? En wat te denken van de door de ontwikkelingen in Amerika door Baudet aangezwengeld recente discussie over Abortus en Euthanasie…Vrouwenrechten, homorechten het hoorde juist in mijn ogen zo bij onze Nederlandse cultuur…Voel ik me nog verbonden met dit ‘nieuwe’ Nederland?

‘Gezelligheid’ wil ik houden, ‘Hokjesgeest’ ben ik liever kwijt

Inmiddels voel ik me thuis waar mijn vliegtuig landt. Sommige Nederlandse cultuurkenmerken staan steeds verder van me af, andere koester ik waarschijnlijk mijn hele leven. Het gevoel van vrijheid als je op de fiets zit, gezelligheid kent geen tijd, open gesprekken over van alles en nog wat, bij elkaar zo maar binnenlopen, praatje op straat…En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan. De typische Hollandse dingen die ik dagelijks mis.

Maar een van de eigenschappen die ik liever kwijt dan rijk ben, is die hokjesgeest. En die kan heel hardnekkig zijn. Nederland is echt een land van hokjes en oordelen, heb ik gemerkt sinds ik in een ander land woon. Net zoals we onze velden en akkers in strakke lijnen hebben gestructureerd, zo willen we in Nederland ook onze samenleving netjes en ordelijk structureren.

Men heeft in Nederland zo snel een hele sterke absolute mening over alles en helemaal als het van de norm afwijkt. Die mening, dat oordeel is de directheid waar Hollanders bekend om staan en waarvan men in de wereld soms schrikt. En soms wordt die ook bewonderd of is het zinvol om in alle openheid te vertellen wat je vindt en denkt.

Maar aan de andere kant kan het ook ronduit ergerlijk zijn als je na een tijdje weer eens met Nederlanders op een borrel staat. Bovendien kan diezelfde hokjesgeest je in Nederland nogal weerhouden om helemaal jezelf te kunnen zijn. Of je nou geboren bent in Nederland of niet. Iets met ‘kop boven het maaiveld?’ En ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg?’

Vroeger was alles beter

De Nederlandse identiteit is de laatste jaren voor mij verschoven van een identiteit waar je met gepaste trots over kon vertellen naar een signatuur die niet altijd meer klopt met wat er werkelijk gebeurt. Het lijkt er soms op alsof dat wat jarenlang sudderde onder de oppervlakte in alle lelijkheid naar boven komt. Vooral tolerantie, openheid en gelijkheid vind ik onderwerpen waarover ik met veel bravour vertelde als Amerikanen vroegen hoe het is om Nederlander te zijn. Tegenwoordig merk ik dat ik liever mijn mond hou.

Maxima zei er in 2008 al over dat ze de Nederlandse identiteit (nog) niet ontdekt had. We zouden het haar nu nog eens moeten vragen…Kun je je als buitenlander of immigrant, wonend in Nederland, eigenlijk wel identificeren met de Nederlander? Laten we die ware identiteit eigenlijk wel zien aan mensen met een andere achtergrond dan wij zelf? Staan wij open voor invloeden van buitenaf? En hoe bedreigend vinden we dat eigenlijk?

Maar even terug naar die Nederlandse identiteit

Het zal niet anders zijn voor een buitenlander in Nederland dan voor mij als buitenlander in Amerika. Je doet er een tijdje over om elkaar beter te begrijpen en dan nog mis je de historische context waarin men in een ander land in opgegroeid. Waarden en normen die met de paplepel zijn ingegoten zul je als buitenlander of immigrant nooit helemaal oppikken.

Inmiddels ben ik onderdeel van de Amerikaanse samenleving en pas ik mij zo veel mogelijk aan. Echt ‘Amerikaans’ zal ik mij nooit voelen, al is dat toch ook weer een ‘label’. Totale integratie is, naar mijn idee, een utopie. Ik heb hier mijn wortels niet. Het Amerikaanse volkslied zingen voor de vlag met mijn hand op mijn hart, zal voor mij altijd ongemakkelijk aanvoelen. Ik kan me weinig voorstellen bij ‘Ieder voor zich, God voor ons allen’ en zal nooit alle grappen en uitdrukkingen in de Amerikaanse taal en tradities ‘echt’ begrijpen. Zo kan ik mij als Nederlandse ook niets voorstellen bij de anti-abortus en pro-lifers die hier het leven van miljoenen meisjes en vrouwen denken te kunnen reguleren.

Ik zal mij altijd een beetje die vreemdeling blijven voelen. Mensen waar ook ter wereld staan in eerste instantie nu eenmaal niet echt open voor ‘vreemdelingen’. Andersom is het ook heel lastig om je als ‘vreemdeling’ totaal aan te passen aan die andere ‘cultuur’ en identiteit in een ander land. Een kern van jou blijft altijd die buitenlander en dat is helemaal niet erg. Maar ik voel me hier inmiddels wel thuis, en begin Amerika en haar inwoners beter te begrijpen. Ik zou het inmiddels ook echt moeilijk vinden om afscheid te nemen. Dat geldt al helemaal voor mijn kinderen die hier hun jeugd hebben liggen… Zou ik ooit weer helemaal Nederlander kunnen en willen zijn? Ik weet het even niet meer…

mm
Hi! Ik ben Ingeborg en woon sinds 2010 met mijn gezin in New York. Ik schreef tot nu toe voor online platforms en tijdschriften, publiceerde de bundel #Familie Jansen Goes New York en mijn debuutroman #Kroniek van een erfenis. Voor De Wereldwijven schrijf ik over vrouwen in de USA waar ongelijkheid, onrecht en seksisme maar ook vrouwelijke strijdkracht en energie dagelijkse kost zijn!