We are The Determined Ones’, staat er pontificaal geschreven op één van de kunstwerken aan de muur. The Determined Ones; dat zijn mensen met doorzettingsvermogen, met volharding. Het is de positieve en stimulerende benaming die de Verenigde Arabische Emiraten tegenwoordig geven aan de groep mensen die we in Nederland nog ‘mensen met een beperking’ noemen.

Dat deze mensen doorzettingsvermogen hebben, weet Nederlander Wemmy de Maaker als geen ander. In 2010 richtte zij kunststudio Mawaheb, Arabisch voor talent, op. Een atelier, galerij, café en winkel onder één dak, gevestigd in het oude hart van Dubai, waar mensen met een syndroom, met autisme, met ADHD of enige andere lichamelijke of geestelijke beperking uitgedaagd worden om het beste uit zichzelf te halen. En dat lukt!

Wemmy deelt haar verhaal graag met De Wereldwijven. ‘We bereiden onze studenten voor op de grote wereld.’

Sociale vaardigheden door kunst

Wemmy komt aanlopen op de overdekte en gekoelde binnenplaats van het traditionele Arabisch huis dat Mawaheb is. Bezoekers kunnen hier een kopje koffie drinken en worden aan tafel bediend door een student die op dat moment dienst heeft. Wemmy: ‘Ja, we maken kunst, prachtige kunst. Maar bovenal leren we de studenten communicatieve en sociale vaardigheden door middel van kunst. En de studenten die de daarvoor benodigde vaardigheden hebben, kunnen in dit café werken. Op dit moment hebben we een lijst met tien studenten die dat kunnen. Nou en ze vechten erom, ze vinden het ge-wel-dig.’

“Dat wil ik niet, dat kan ik niet….Nou dan moet je ons hebben hoor, wij gaan dwars door dat soort dingen heen.”

Aan de muren hangen allerhande kunstwerken, voorzien van persoonlijke noot en vraagprijs. Tijdens het interview is er een yogasessie gaande in de binnenplaats.

‘En daar moet iedereen verplicht aan meedoen. Zeker bij mensen met autisme dringen we aan. Die zeggen algauw: dat wil ik niet, dat kan ik niet. Nou dan moet je ons hebben hoor, wij gaan dwars door dat soort dingen heen. Dat is op het begin best lastig, maar het werkt wel. Een van onze studenten, Abdullah Lutfi, is door deze aanpak heel succesvol geworden.’

De in Dubai geboren en getogen Lutfi kwam in 2011 bij Mawaheb. Hij tekende al zijn hele leven, maar heeft zich hier ontwikkeld tot een artiest. Hij houdt nu solo-exposities over heel Dubai en zijn kunst is zelfs op een muur van 46 meter afgebeeld op het vliegveld.

Wemmy: ‘Hij is een totaal ander persoon geworden sinds hij hier binnenkwam. Hij heeft sociale vaardigheden ontwikkeld, is gegroeid tot een meer dan onafhankelijke jongeman. Maar hij blijft aan ons verbonden. Want als we hem zouden loslaten, dan gaat hij weer terug naar zijn oude gedrag, gaan de luikjes weer dicht en verliezen we hem.’

Een ontspannen sfeer

Na de yogasessie verdelen de studenten zich over hun werkplekken, verspreid over de open binnenplaats. In diepe concentratie staan en zitten de studenten achter hun schildersezel. Het publiek – een diversiteit aan toeristen, dagjesmensen en kennissen van de studenten of vrijwilligers – kan ondertussen overal vrij rondlopen, de studenten aanspreken of gewoon toekijken hoe zij werken. De studenten zijn hier zichtbaar aan gewend; ze raken niet afgeleid van nieuwsgierige ogen in hun rug.

Een student legt op eigen initiatief uit wat hij aan het schilderen is. Gevraagd of toekijken hem nerveus maakt, knikt hij bevestigend en we laten hem verder met rust. Er hangt een ontspannen sfeer en iedereen gaat op in zijn eigen werkzaamheden.

Mensen met een beperking zag je nergens

In deze omgeving vertelt Wemmy vlot en meeslepend over het prille begin van Mawaheb. Hoe ze 17 jaar geleden met haar gezin in Dubai kwam wonen en dat het haar opviel dat mensen met een beperking geen onderdeel uitmaken van het straatbeeld.

‘Je zag ze nergens. Zelf werk ik al mijn hele leven met deze mensen, dus ik besloot om zelf vrijwilliger te worden bij een van de speciale scholen. Ik zag daar dat de kinderen op hun achttiende na afronding van de school weer thuis kwamen te zitten. Met alle gevolgen van dien. Dat deed me pijn. Ik heb mensen depressief zien worden, hele gezinnen ten onder zien gaan.’

Zo ontstond het idee om een galerij te beginnen. Gesteund door familie en vrienden verzamelde ze een beginkapitaal.

‘Ik vond vier studenten die mee wilden doen en ik had iemand die ik zou aannemen als kunstdocent. Ik had alles rond, maar ik had alleen nog geen locatie, geen villa.’

Wemmy vertelt hoe ze de stoute schoenen aantrok en voor de opening van de eerste expositie contact zocht met een van de vrouwen van de Sheikh van Dubai. Kennelijk was men gecharmeerd van haar project, van het een kwam het ander en niet veel later werd Wemmy gebeld met de mededeling dat er een villa voor haar beschikbaar was. Midden in het oude, traditionele en prachtig gerenoveerde centrum van Dubai. ‘Het dak ging eraf! Dit kon niet waar zijn!’

Op de sneltrein gestapt

‘Op 1 oktober 2010 gingen we open. En dat was heel raar! Twee jaar lang leefde ik het project zó intensief. En dan gaat ineens de deur open en dan gaat je hart tekeer, zo van: nou maar hopen dat ik waar kan maken wat ik bedacht had.’ Nou, dat is gelukt. ‘Ik zeg heel vaak: we zijn toen op een sneltrein gestapt, en die is nooit meer gestopt. Het is gewoon bizar wat we allemaal gedaan hebben sindsdien. Exposities, samenwerkingen met bedrijven, kunstenaars, werkelijk ongelofelijk.’

Inmiddels heeft Mawaheb ruimte voor 25 studenten. Zij worden opgeleid door twee betaalde kunstdocenten. Onlangs is er een commercieel medewerker aangenomen, en verder draait de studio op vrijwilligers. ‘En dat zijn echt professionals hoor.’

Denk je dat ik dat kan?

Het gesprek komt weer op de studenten die in het café werken. ‘Het leuke is dat we de studenten echt hebben zien groeien. Ze hebben een training gehad bij een hotel, waarin ze hebben geleerd dat je schoon, geschoren, geknipt en gewassen moet zijn. En daar rekenen we ze ook op af; kom je ongeschoren aan op de dag dat jij dienst hebt, dan gaat je beurt voorbij. En daar leren ze ook van. Maar we geven ze het vertrouwen. ‘Denk je dat ik dat kan?’, vragen ze dan. ‘Ja, dat kan jij. Zolang je de koffie niet over de klant gooit, kun je niets fout doen.’

‘En wat denk je? Nu hebben we twee studenten die stage lopen bij een hotel, en ze wonen ook in de personeels-accommodatie. Daar ben ik best een beetje trots op, hoor. Hier in het Midden-Oosten is dat echt het hoogste wat ik kon bereiken. Op zaterdagavond komen ze daar aan, moeten zelf de was doen, koken, boodschappen doen. Ze moeten er op en top uitzien. Ze moeten op tijd bij de shuttlebus zijn, draaien vervolgens volledig de shifts mee in het hotel. En aan het eind van de dag komen ze weer terug in de accommodatie en spelen ze poolbiljart met hun collega’s daar.’

Loslaten wanneer de tijd rijp is

Het is de filosofie van Mawaheb. Studenten loslaten wanneer de tijd rijp is. ‘We hebben een kunstenaar gehad, een jongeman uit Zambia, hij was doof. Ik heb hem er vorig jaar letterlijk uit gezet. Ik zei: Het is tijd, je kunt nu zelf exposities gaan doen. Je gaat nu op eigen benen en we gaan op zoek naar een ruimte voor jou. Hij huurt nu hiernaast een eigen studio. En hij kan dat.’ En tot het zover is, werken de studenten aan het ontwikkelen van zelfstandigheid. ‘We bereiden ze voor op de grote wereld.

Op een gegeven moment kreeg ik een telefoontje van de moeder van deze jongeman: “Wemmy, hij komt niet meer. Ik heb een baan en ik kan hem niet meer brengen.” Ik zeg: “Ja, en? Hij is alleen maar doof!” “Hoezo?” “Nou, wat dacht je van openbaar vervoer?” “Oh, daar had ik nooit aan gedacht.” “Nou, bij deze”. De eerste keer kwam hij aan de andere kant van de stad uit. Maar nu heeft hij zelfs zijn rijbewijs! Een van onze vrijwilligers heeft alle studenten geleerd om met de metro te gaan. Ze gaan nu allemaal. En omdat wij het vertrouwen hebben, krijgen ouders dat ook. En zo zijn er al twee keer ouders geweest die dachten: weet je wat, als je met de metro kunt, dan kun je ook vliegen. Dus twee jaar geleden is er een studente alleen naar Nederland gevlogen.’

Talent wordt zichtbaar

De kosten van de kunststudio zijn hoog. Het pand is duur, de vaste lasten zijn hoog. Mawaheb ontvangt geen subsidie. Een van de manieren om de kosten te dekken, is het uitbaten van de winkel. Dit is duidelijk Wemmy’s grote trots. In de winkel zijn allerhande producten te koop waarin de kunst van de studenten is verwerkt. Van telefoonhoesjes tot kussenslopen; van ansichtkaarten tot onderzetters. Betaalbaar en uniek. ‘En dat loopt heel goed. We verkopen de producten ook veel als relatiegeschenk.’

Wemmy legt uit hoe bijzonder het is voor de studenten en hun ouders om hun eigen werk terug te zien in de winkel. ‘Probeer je eens voor te stellen, je krijgt een kind en de dokter vertelt je: het is gehandicapt. Nou ik kan je verklappen, dan kleurt je wereld ineens zwart. Hoe gaat je toekomst er dan uitzien? Je gaat hele zware jaren tegemoet, je gaat op zoek naar artsen, naar scholen, je gaat een heel traject in. En dan blijkt dat jouw kind getalenteerd is. En dan zie jij het werk van jouw kind op een product. Weet je wat dat doet met mensen?’

Zeker in een land als de Verenigde Arabisch Emiraten betekent dit veel. Hoewel de overheid momenteel veel aandacht besteed aan een positieve benadering van The Determined Ones, de lokale families blijven nog achter. We hebben nu drie lokale studenten, maar ik wil dat het er meer zijn. Ik denk dat deze families nog heel erg in de beschermende rol zitten. Ze zijn bang voor meningen van anderen en voor de reactie van de maatschappij op hun kind.

Want laten we heel eerlijk zijn: er wordt, en dat speelt wereldwijd, nog steeds negatief gereageerd op mensen met een beperking. De mensen worden zelfs uitgelachen. En ja, dan ervaren de families schaamte.

Wereldwijde bekendheid

Wemmy’s ultieme doel is om middels Mawaheb bewustzijn te creëren, om op een eigen manier invloed uit te oefenen op de beeldvorming rondom The Determined Ones. En niet alleen in Dubai.

‘Er moet wereldwijd echt nog heel veel gedaan worden. Dus onze studenten staan op het podium bij de Special Olympics (Olympische Spelen voor mensen met een beperking) en dragen voor 40.000 mensen een gedicht voor, onze studenten komen met hun verhaal op sociale media en krijgen 700.000 likes. Ik wil dat onze studenten kunnen laten zien waar zij toe in staat zijn, en dat dat wereldwijd bekendheid krijgt.’

Als Wemmy’s sneltrein in zijn huidige tempo blijft doordenderen, gaat die bekendheid er zeker komen!

Wereldwijf Carolien maakte onderstaande video van het interview met Wemmy:

Video: Carolien Grootendorst
mm
Marhaba! Ik ben Els en woon sinds begin 2016 in het Midden-Oosten. Voor het werk van mijn man woonden wij twee jaar in Teheran, Iran. Maar tegenwoordig wonen we in Dubai. Wat een wereld van verschil! Op ExpatinIran schreef ik over mijn ervaringen in Iran. Voor De Wereldwijven schrijf ik over het leven in Dubai. Van mijzelf en van vrouwen die ik hier ontmoet. En ja, aan een terugblik naar mijn ervaringen in Iran ontkom ik daarbij niet. Lees je mee?