Al een tijdje wil ik een stuk schrijven over leven in het regenwoud. Door wat er nu plaatsvindt, voel ik nog meer urgentie. Waarom? De Amazone, het grootste regenwoud ter wereld, staat in brand. Het brandt omdat mensen het hebben laten branden. Het brandt omdat mensen het willen laten branden en dat baart me zorgen.

Alles over deze Amazone branden lijkt al gezegd te zijn. Maar wat mij betreft mag de stem vanuit Zuid-Amerika, behalve die van Bolsonaro, wel iets luider klinken. Artikelen en opiniestukken lijken toch vooral uit Europa en Amerika te komen. De branden grijpen me aan en ik voel de behoefte nog een ander perspectief te bieden, dat van een Nederlandse dokter die werkt voor de inwoners van de Amazone zelf.

Mijn persoonlijke relatie met de Amazone

Laat me beginnen met mijn relatie met de Amazone. De Amazone is groen, nat en vol van leven. Zeven jaar geleden kwam ik als stadse meid naar Suriname. Voor mijn werk woonde ik een aantal jaar in dit regenwoud en ik verblijf er ook nu nog regelmatig. Over de Amazone raak je niet snel uitgesproken. De Amazone is majestueus en mysterieus en ik kan uren genieten van de geluiden en al het leven om me heen.

Naast mijn liefde voor het woud is wonen in de Amazone zwaar omdat de warmte altijd aanwezig is. De rivier biedt je enkele kostbare minuten verkoeling maar zodra je weer op land stapt krult het regenwoud zich als een warme deken om je heen. Ontsnappen is niet mogelijk. Langs de rivier bevindt zich aan beide kanten een muur van ondoordringbaar woud. Dit ontoegankelijke van de Amazone heeft me de afgelopen jaren vaak een wat beklemmend gevoel bezorgd waarbij ik tegelijk gefascineerd ben door alle mysteries die achter de muur schuilen. De Amazone heeft mij als mens veranderd. De stadse meid die dacht dat melk uit de fabriek kwam, veranderde in een vrouw die houdt van back to basic, van zwemmen in de rivier, van groente en fruit verbouwen.

Respect en ontzag voor het regenwoud

Als dokter bezoek ik de vele kleine dorpjes van de inheemse bevolking in het zuiden van Suriname regelmatig en het is inspirerend om te zien hoe zij omgaan met de natuur om zich heen, hoe zij een balans bewaken met hun omgeving. In zo’n dorpje is een school en een kliniek maar er zijn geen winkels en dus halen de mensen alles wat ze nodig hebben uit de natuur. Mensen koken op houtvuur en baden in de rivier. De mannen jagen en de vrouwen verbouwen het land.

Ik voel een sterke band met de Amazone en met zijn bewoners. Mijn patiënten behoren tot twee van de meer dan 400 verschillende stammen die in de Amazone leven. Er is sprake van respect en ontzag voor het woud om hen heen. Ze kennen alle planten en dieren en gebruiken alleen dat wat ze nodig hebben om te overleven in dit woud. Medicijnen komen ook grotendeels uit de natuur. Pas als de eigen medicijnen niet werken komen de mensen naar onze kliniek. Sommige aandoeningen zie ik daarom nooit in de kliniek.

Foto: Rosanne

Mijn contact met de inheemse bevolking

De bewoners van de inheemse dorpen vond ik in het begin erg op zichzelf en het eerste contact was wat onwennig. Een grote taalbarrière werkt ook niet mee maar naar mate je vaker in de dorpen komt merk je dat de gesprekken langer worden. De mensen zijn oprecht geïnteresseerd in wie jij bent, waar je vandaan komt en waar je familie is. Zo heb ik een keertje mijn zoontje van acht maanden meegenomen naar het dorp Kwamalasamutu, op de grens tussen Suriname en Brazilië.

Omdat ik moest werken had de zuster van de kliniek een dame uit het dorp gevraagd op mijn zoontje te passen. Toen ik tussen de middag even ging kijken hoe het met mijn zoontje ging, lagen de oppas, hij en een paar andere kinderen met zijn allen heerlijk in de hangmat te slapen en ben ik stilletjes weer weggegaan. Mijn zoontje is inmiddels vijf maar er gaat geen bezoek aan het dorp voorbij zonder dat mensen vragen naar hem en wanneer hij weer langskomt. Ze hebben hem direct in hun hart gesloten en dat vind ik bijzonder.

Klimaatverandering en toename van ziektes

De branden die nu in de Amazone plaatsvinden zijn opgepikt door de media wereldwijd en mijns inziens als voorbeeld gesteld voor het wereldwijde probleem van klimaatverandering. In de Surinaamse Amazone is deze klimaatverandering helaas al een paar jaar zichtbaar. Zo heeft het zuiden van Suriname de laatste jaren veel last gehad van droogte, mislukte oogsten en zelfs watertekort. De Surinaamse regering zag zich genoodzaakt voedselpakketten te sturen en zelfs schoon drinkwater.

Het is bizar je voor te stellen dat een stam die al eeuwen leeft van het regenwoud en één is met het regenwoud, water moet accepteren vanuit de stad omdat de rivier droog ligt. Deze verhalen hebben, wellicht om politieke redenen, nooit het grote publiek bereikt.

Door deze problemen zien wij in de klinieken een toename van bepaalde ziektes. Mensen worden ziek omdat de natuur ze niet kan voorzien in hun dagelijkse behoefte. Dit jaar heeft de Pan-American Health Organization zelfs een waarschuwing uit laten gaan omdat er extreme warmte en droogte verwacht worden. De grote droge tijd is feitelijk nog maar net begonnen, dus het zou ook nog erger kunnen worden. Klimaatverandering en gezondheid zijn zo enorm met elkaar verbonden!

De stemmen van de inheemse bevolking

Nu de Amazone in brand staat lijkt er wel sprake van wereldwijde verontwaardiging . Deze verontwaardiging heeft een gezicht in de nieuwe president van Brazilië: Bolsonaro. Deze president heeft weinig met de rechten van de inheemse bevolking en lijkt ontbossing van de Amazone voor economisch gewin te stimuleren. Bolsonaro geeft in zijn beleid vrij spel aan de ontbossing van de Amazone en dit heeft zijn weergave op de hoeveelheid branden van dit moment.

Hierbij moet gezegd worden dat natuurbescherming en het voorkomen van bosbranden het meest effectief zijn in gebieden waar inheemse rechten erkend zijn en mensen zeggenschap hebben over het bos waar zij al eeuwen in balans leven. Wat dat betreft zou wereldwijd respect en dankbaarheid voor inheemsen die het Amazone woud beschermen juist centraal moeten staan. De stemmen van de inheemse bevolking worden alleen weinig gehoord bij het maken van politieke keuzes.

Foto: Rosanne

Het huis van mijn patiënten staat in de fik

Het huis van mijn patiënten staat in de fik omdat er in de wereld geen balans is gevonden tussen economisch gewin en natuurbehoud. De warmte records worden gebroken, het was nog nooit zo droog, nog nooit zo nat, de orkaan was nog nooit zo sterk en de vlammen waren nog nooit zo hoog. Wonen in de Amazone heeft me dichter bij de natuur gebracht en me bewuster gemaakt van de natuur om me heen en het effect van mijn dagelijkse keuzes op die natuur. Terwijl de mensen van het dorp Kwamalasamutu niet hebben bijgedragen aan klimaatverandering worden de effecten vooral in hun leven zichtbaar en dreigt het leven zoals ze het kennen uit te sterven. We staan erbij en kijken er naar.

Brandende Amazone als symbool voor klimaatverandering

Ik wil graag hoopvol zijn. Het symbool stellen van de brandende Amazone voor de ernst van de klimaatverandering wereldwijd is een begin en leidt hopelijk tot bewustwording. Bewustwording van een ieders dagelijkse keuzes en de invloed van die keuzes op het klimaat. Hieruit volgt dat ik hoop dat er gedragsverandering plaatsvindt waarbij een ieder verantwoordelijkheid neemt voor zijn aandeel in klimaatverandering.

Minder vlees eten is een stuk minder belastend voor ons klimaat. Een ieder die zijn levensstijl aanpast omdat ze niet accepteren dat de Amazone brandt is een stapje in de goede richting.

De Amazone is uniek, de mensen die er wonen zijn uniek, hun cultuur en hun verhouding met de natuurlijke wereld is uniek. Laten we van ze leren en hopen dat ik mijn zoon als hij 25 is, wederom mee kan nemen naar het dorp Kwamalasamutu.

mm
Ik ben Rosanne. In 2013 volgde ik mijn man voor zijn werk naar het tropische Suriname. Nu, bijna 6 jaar later en twee prachtige zonen rijker, wonen we daar nog steeds. Als tropenarts vlieg ik naar de meest afgelegen dorpen van dit prachtige land om de bevolking van gezondheidszorg te kunnen voorzien.