In Italie staan de kranten er deze dagen vol van. Een grote vriendelijke reus, zou hij zijn, die nog geen vlieg kwaad kon doen. Een simpele ziel die leed onder een onbeantwoorde liefde. Massimo Sebastiani is zijn naam en zijn onbeantwoorde liefde heette Elisa Pomarelli. Heette in de verleden tijd, want ze is vermoord. 

In un raptus per troppo amore ofwel ‘een uitbarsting van te veel liefde’ zou Sebastiani haar hebben gedood. Ze is door hem gewurgd, zo lijkt de conclusie uit de autopsie, en daarna begraven. De vader van zijn ex hielp hem aan een schuilplaats. 

Geweld na aanleiding van een onbeantwoorde liefde, hulp van een bekende, begrip van onbekenden: Wat mij betreft beschrijft het precies de grote onderliggende krachten die een voedingsbodem biedt voor geweld jegens vrouwen.

De berichtgeving

Waar komt toch de behoefte van journalisten vandaan, om een moordenaar te karakteriseren als een grote vriendelijke reus? Hoe komt het dat journalisten liever spreken van een vriendelijk man die “iets stoms heeft gedaan”, zoals Sebastiani werd gequote, terwijl hij zogezegd in huilen uitbarstte, dan van het zoveelste slachtoffer van feminicide? Waarom die vergelijking van Sebastiani met een vulkaan die barstte door “een overvloed aan liefde” en met zijn uitspatting een slachtoffer maakte? Die vergelijking met de natuur lijkt te willen zeggen dat ook zijn daad iets heel natuurlijks is. Alsof het een soort logisch gevolg is van de omstandigheden. Zoals een vulkaan soms barst, barst soms ook een man. Bij vulkaanuitbarstingen horen ook slachtoffers. Er ontstaat een beeld van de liefde als een vuurbal, die niet te beheersen is omdat hij tot grote emotie leidt. Er zijn videobeelden van Sebastiani bij een tankstation, waarop hij direct na de moord op zijn gemakje staat te tanken. Van grote emotie lijkt op dat moment geen sprake. En dan nog: wat is dat voor een liefde, als deze aanzet tot moorden?

Het Italiaanse l’Ordine dei Giornalisti noemt de berichtgeving van de kranten die deze formulering gebruikten ‘oppervlakkig’. Ze monitoren nu de berichtgeving met het oog op gelijke behandeling. Ik ben blij dat er iets aan gedaan wordt, maar ‘oppervlakkig’ zou ik het schrijfwerk van deze journalisten niet willen noemen. Ik denk eerder dat zij onbewust blootleggen welke diepere ideeën er in de samenleving leven. 

De afwijzing en het begrip

Woorden maken het verschil, ook als ze weggelaten worden. Laten we de onbeantwoorde ‘liefde’ eens onder de loep nemen. Sebastiani omschreef Pomarelli als zijn vriendin en noemde zijn verlangen naar haar ook wel een obsessie. Dat laatste lijkt mij een accuratere voorstelling van wat er door hem heen ging. In veel krantenartikelen werd namelijk in eerste instantie niet vermeld dat ze lesbisch was en hem vele malen uitgelegd had dat hun relatie vriendschappelijk was. Er werd alleen vermeld dat ze hem afgewezen had. 

Pomarelli was lesbienne. Welke betekenis had dit in dit drama? Sebastiani leek Pomarelli’s afwijzing niet te kunnen accepteren. Een man afwijzen is op zich al geen ongevaarlijke daad. Dat is niet iets typisch Italiaans helaas, dat gebeurt in Nederland ook. Bij een ex weggaan die niet klaar is met zijn ‘liefde’ voor jou, doe je niet zonder risico. Vraag maar eens aan de vrouwen in de blijf-van-mijn-lijf huizen. Vrouwen hoeven dus niet perse lesbisch te zijn om in aanmerking te komen voor dit geweld, een afwijzing is genoeg. En lesbisch zijn, dat is nogal een afwijzing voor een man. Niet alleen zijn persoon wordt afgewezen, maar ook zijn mannelijkheid. Dat is pijnlijk. Daar kunnen nogal wat andere mannen (en vrouwen) begrip voor opbrengen. Zo ook de vader van de ex van Sebastiani en vele journalisten met hem. En dat begrip, dat is een groot probleem. 

De LGBTQ lobby en het systeem

“Elisa Pomarelli is tweemaal vermoord, ten eerste als vrouw en ten tweede als lesbienne omdat ze haar moordenaar had afgewezen,” verklaarde Fabrizio Marrazzo, de woordvoerder van Gay Center. Met deze woorden zet hij de strijd voort, voor een wetsverandering die het mogelijk maakt iemand zwaarder te straffen voor geweld op basis van homofobie. 

Een paar maanden geleden had ik deze discussie met een lesbische vriendin, of het gepast is dat iemand zwaarder gestraft wordt als er een homofobische grondslag ligt aan het geweld dat hij of zij onderging. Zij vond dat met twee maten meten. Een mensenleven zou altijd evenveel waard moeten zijn, was haar boodschap. Dat ben ik met haar eens. Maar als er geen zichtbaarheid en erkenning komt, bijvoorbeeld in de vorm van wetten, hoe verander je dan een systeem, dat ongelijkheid in stand houdt? 

#NotAllMen

Uiteraard zijn de meeste mannen niet gewelddadig. Wat mij betreft hebben we van de natuur van de man niets te vrezen. Het probleem is cultureel. Te veel mensen (mannen en vrouwen) herhalen en versterken in hun allerdaagse woordkeuzes het vrouwbeeld en het manbeeld waarop mannen zoals Sebastiani zich verhalen, bij het maken van hun beslissingen. 

Komen deze ideeën je bekend voor?

“Mannen kunnen hun gevoelens niet uiten. Mannen zijn nou eenmaal geen praters. Mannen huilen niet. Vrouwen veroveren is een sport. Een echte man kan iedere vrouw krijgen die hij wil. Mannen willen nou eenmaal veel seks. Mannen vechten. Vrouwen willen echte mannen, die ruw zijn en ze overmeesteren. Als vrouwen nee zeggen, bedoelen ze dat je er harder voor moet werken. Vrouwen die van zich laten horen zijn seksueel gefrustreerd. Lesbiennes hebben gewoon nog nooit goede seks gehad, of ze hadden een slechte relatie met hun vader. Twee vrouwen samen, mag ik meedoen? Ik heb geen probleem met lesbiennes, maar als ze mooi zijn is het wel zonde.”

Wat zeggen deze achterloze opmerkingen, grapjes en onderliggende gedachten over hoe we denken dat mannen en vrouwen zich tot elkaar dienen te verhouden? 

Sebastiani’s daden en bovenstaande ideeën liggen in elkaars verlengde. Ze gaan uit van gender ongelijkheid en dat is gevaarlijk. Als je tegen je zoontje zegt dat hij op moet houden met huilen, want hij is toch geen mietje, dan draag je daarmee actief bij aan het culturele klimaat dat een voedingsbodem biedt voor geweld jegens vrouwen.  

Het systeem

In het huidige Italiaanse culturele klimaat wist Sebastiani zich gesteund. Anderen zouden wel begrijpen dat zijn pijn om die onbeantwoordde liefde hem woedend maakte. Hij had niet het idee dat zijn woede misplaatst was. Dat hij wellicht naar een psycholoog zou kunnen gaan, om beter met zijn gevoelens om te leren gaan. Dat kwam niet in hem op. Sebastiani is geen uitzondering. Het verhaal van de onbeantwoorde liefde dat leidde tot een vermoorde vrouw is immers zo oud als de weg naar Kralingen.

Ook is dit niet iets wat alleen in het exotische Zuiden van Europa gebeurt. De Nederlandse maatschappij produceert ook Sebastiani’s. In het systeem waarin mannen zoals hij opgroeien, bevinden zich mensen die begrip opbrengen voor zijn daad en mensen die de ideeën circuleren waarop de Sebastiani’s van de samenleving hun keuzes baseren. De laatste categorie is groot, veel te groot.  

De verandering

Wat Sebastiani nodig had, was een omgeving die hem vertelde dat echte mannen ook verdriet mogen hebben. Dat praten over je gevoelens oplucht. Dat vrouwen niet bestaan ter consumptie van mannen. Dat vrouwen autonome wezens zijn die zelf uitmaken wie ze liefhebben. Dat er niets mooier is dan dat een vrouw die jij bewondert zich uit vrije wil aan je wil binden. En dat dat ook hem kan overkomen.

Mocht je, net als ik, willen strijden voor een samenleving waarin de liefde vrijelijk mag vloeien én onbeantwoord mag blijven, dan zou ik je willen vragen bij jezelf te beginnen. Feminicide en homofobisch geweld zijn extreme uitingen van een systeem dat mannelijkheid op zo’n manier formuleert dat mannen mogen pakken wat ze nodig denken te hebben. Het benadrukken van de gewelddadige natuur, de hoge seks drive en de emotionele onvolwassenheid (een emotioneel volwassen iemand kan een afwijzing aan) van een man is niet alleen een belediging voor mannelijkheid in zijn algemeenheid, het is ook gevaarlijk. Ga ernaar op zoek en je zult zien dat ook de Nederlandse samenleving bol staat van deze retoriek. Als je echt iets wil doen, kijk dan naar je eigen repertoir, naar je grapjes en opmerkingen over mannen en vrouwen waar je eigenlijk nooit over nadenkt. Want, ze hebben effect. 

Rust zacht Elisa. 

mm
Ciao! Io sono Esther, een maatschappenlijk betrokken ondernemer met een achtergrond in de antropologie. Ik werk vanuit Lucca aan We Nurture, een bedrijf dat ouders helpt bij het opzetten van een goede samenwerking met hun nanny, d.m.v. on-the-job nanny training en coaching. Met mijn Italiaanse vriendin, geniet ik van wandelingen in de bergen en het ontdekken van de hedendaagse Italiaanse cultuur haar geschiedenis.