Op 26 oktober a.s. sluit de Uluru. Vanaf die zaterdag mag niemand meer de iconische rots op. De Aboriginals – de oorspronkelijke bewoners – hebben hier jarenlang voor gestreden. De meningen in Australië zijn echter verdeeld.

De Uluru – op de vliegvelden van Melbourne en Sydney nog steeds aangeduid als “Ayers Rock”, de koloniale naam – ligt midden in het rode hart van Australië. Het is die iconische, rode rots die 350 meter boven het vlakke woestijnlandschap uittorent en die op zoveel  toeristische hebbedingetjes staat afgebeeld. 

Foto: Nicolien van Vroonhoven

Bedevaartplek voor toeristen 

Voor velen is de beklimming van de Uluru het hoogtepunt van een trektocht door de Australische ‘Outback’. Zeker drie- tot vijfhonderd mensen trekken zich dagelijks aan de kettingen die in de rots zijn geslagen omhoog. Een lange sliert mieren. En niet ongevaarlijk. Al meer dan dertig mensen zijn uitgegleden en ter aarde gestort. En nu de definitieve sluiting van de berg nadert, is de drukte in en rond de berg nauwelijks nog te hanteren.

Natuurlijk, de Uluru is magisch, machtig, adembenemend. En het uitzicht van boven is al helemaal overweldigend. Maar wat bezoekers van binnen en buiten Australië zich nu pas beginnen te realiseren is dat de Uluru al een heilige plek was, lang voordat de eerste Europeanen voet aan wal zetten. De aboriginal bevolking, of nauwkeuriger gezegd, het Anangu-volk dat al sinds mensenheugenis om en nabij de Uluru leeft, ziet de rots als een heiligdom. En een heiligdom beklim je niet, bevuil je niet…  

Recht om te beklimmen 

In 1994 werd het park waar niet alleen de Uluru in staat maar ook dat andere natuurfenomeen ‘de Olga’s’, of op z’n Anangu’s ‘de Kata Tjuta’ – UNESCO Wereld erfgoed. Het Nationaal Park kwam te liggen onder een internationaal vergrootglas. Mede door die druk kregen de oorspronkelijke bewoners zeggenschap in het bestuur van het Nationale park. En in november 2017 heeft het bestuur van het Nationale Park besloten om de beklimming van berg binnen twee jaar te verbieden. 

Nu we aan de vooravond van de sluiting staan, worden de consequenties van het besluit zichtbaarder dan ooit. Nog nooit heeft de Uluru zo’n stroom aan bezoekers getrokken. Veel toeristen besluiten om op de valreep de Uluru nog te beklimmen. Het Uluru Resort, bij de ingang van het park, kan de hausse aan bezoekers nauwelijks herbergen. De parkbeheerders draaien overuren om wildkampeerders te onderscheppen.

Een sliert mieren

Dag in – dag uit trekt een sliert bezoekers zich aan de touwen omhoog. Een paar meter boven de rode woestijngrond steekt een roodverbrande man met een baseballpet en een rugzakje, sokken tot over de kuiten opgetrokken en een jongetje van een jaar of zes aan de hand, z’n duim triomfantelijk omhoog naar de camera. Deze ervaring wordt hem niet meer afgenomen. De rangers – vaak van aboriginal afkomst – kijken met lede ogen toe. 

Om de rots en in het resort hangen bordjes waar de toeristen dringend wordt verzocht om de berg niet op te gaan:  

Alsjeblieft, klim niet. Wij, de Anangu oorspronkelijke land-eigenaren, willen dit zeggen: de Uluru is heilig in onze cultuur. Onder onze regels en wetten mag de Uluru niet beklommen worden. Het is ons thuis. Als beheerders zijn we verantwoordelijk voor uw veiligheid en gedrag. Te veel mensen hebben niet naar ons geluisterd. Te veel mensen zijn gestorven of gewond geraakt en dat veroorzaakt veel verdriet. Wij voelen ons verantwoordelijk voor jou en voor je familie. Alsjeblieft, klim niet. We nodigen je uit om om de rots heen te wandelen en om zo meer begrip te krijgen van deze plek…”

Mokkend wordt het besluit om de Uluru te sluiten als een gegeven geaccepteerd. 

Foto: Nicolien van Vroonhoven

The right to climb…

De politiek leider van de ultra-conservatieve One Nation Partij, Pauline Hanson, heeft afgelopen donderdag 22 augustus met de Anangu ouderlingen over de kwestie gesproken. Om vervolgens demonstratief nog een laatste keer de klim te wagen. Belachelijk”, vindt ze het allemaal. “We gaan Bondi-beach (het beroemde strand bij Sydney) toch ook niet sluiten…”

Marc Hendrickx, de aanvoerder van de ‘Right to Climb’-beweging heeft er zelfs een zaak over aangespannen bij de Australische Commissie voor de Rechten van de Mens. Hij vindt dat hij het fundamentele recht heeft om de Uluru te blijven beklimmen. De Commissie heeft zijn verzoek niet ontvankelijk verklaard.

Vanuit de politiek worden zorgen geuit over de gevolgen voor het toerisme. Wat zullen de consequenties zijn voor de toch al armlastige staat Northern Territory, waar de Uluru staat? Wie krijg je nog naar dit Niemandsland, als je de berg niet eens meer op mag?

Boemerang-effect

Het besluit om de Uluru te sluiten staat niet op zichzelf. Het is een belangrijk onderdeel van het emancipatieproces van de aboriginal bevolking. In Australië duurde het relatief heel lang voordat men de oorspronkelijke bevolking wat macht en zeggenschap begon terug te geven. De laatste jaren echter lijkt de Australische maatschappij een inhaalslag te willen maken.

In mei 2017 hebben alle aboriginal leiders aan de voet van de Uluru een gezamenlijke verklaring uitgevaardigd. Deze verklaring is – volledig in lijn met de aboriginal cultuur – niet geschreven, maar getekend. De ‘Uluru Verklaring van het Hart’. Hierin vragen ze de Australische bevolking om de grondwet zo te veranderen dat de inheemse bevolking ook een daadwerkelijke stem krijgt bij wetten en beleid dat over hén gaat. De regering is huiverig om de handschoen op te pakken. Wil je de Grondwet veranderen dan vraagt dat in Australië om een referendum. Hoe gaat dat uitpakken in een samenleving die door en door conservatief is? De regering is bang voor het – spreekwoordelijke – boemerangeffect. 

Een belangrijke mijlpaal

In de tussentijd blijkt het moeilijk om de oorspronkelijke bevolking bij het ‘gewone’ Australische leven te betrekken. De aboriginal manier van leven is anders. De afstand met de Australische medische wereld groot. De afstand met de arbeidsmarkt lijkt onoverbrugbaar. 

De politiek is vol goede bedoelingen. Voorafgaand aan schoolvergaderingen, culturele uitvoeringen en bij alle officiële sportwedstrijden bedanken de organisatoren obligaat de oorspronkelijke bewoners van het land. Bij de tandarts of de dokter, en bij de aanmelding voor scholen en sportverenigingen mag je aankruisen dat je aboriginal bent. Dan krijg je korting. En sinds deze week is in de staat Victoria het openbaar dronkenschap niet meer strafbaar. Deze regel zou de aboriginal bevolking namelijk teveel criminaliseren.

De sluiting van de Uluru is een belangrijke mijlpaal. De aboriginal cultuur en geschiedenis wordt met een groots gebaar gerespecteerd. Maar het emancipatie proces zal pas echt vleugels krijgen als ook die roodverbrande man met z’n baseball-petje daar onder aan de Uluru z’n zoontje kan uitleggen waarom de Uluru vanaf heden gesloten is. 

LEES OOK: Tourist benut laatste kans beklimmen Uluru

mm
Hi mate! Ik ben Nicolien en zal de komende drie jaar met man en vijf kinderen in Melbourne, Australië, wonen. Mijn politieke werk en leven in Nederland heb ik bij vertrek stop moeten zetten. Dat deed aanvankelijk pijn, maar hier Down Under zal ik vast ook ruimte vinden voor nieuwe ervaringen. Ik schrijf columns voor de Gooi- en Eemlander.