Hoewel de mensen in Zweden over het algemeen moderne en vooruitstrevende personen zijn, hechten ze ook erg aan hun tradities. Dit wordt met name duidelijk in de donkere weken voor Kerst, wanneer het om drie uur ’s middags al stikkedonker is.

Dit is mijn eerste kerstperiode in Zweden en ik stort me er helemaal op. De aftrap is half november als in de hele stad de kerstverlichting aan gaat. Naast de gebruikelijke kransen en klokken vind je ook veel verlichting in Nordic Style. Zo staat in het centrum een bonte verzameling van rendieren, herten en elanden.

Zweden
Zweden

Prachtige etalages en traditionele markten

Een grote attractie zijn de kerstetalages van het beroemde warenhuis NK, een soort Bijenkorf. Zij maken er ieder jaar weer een prachtig schouwspel van, met een aansprekend thema en allerlei bewegende figuren. Het is een uitje voor de hele familie en de kinderen staan, met hun neus tegen de etalageramen gedrukt, te genieten van die mooie creaties.

Ook thuis versieren de Zweden hun kamers, ramen en balkons met veel kerstverlichting. Achter ieder venster brandt wel een traditionele papieren kerstster. Die vele lichtjes en kaarsjes bieden een mooi contrast met de winterse duisternis.

Zweden
Zweden
Zweden

Daarna gaan de vele kerstmarkten van start. De bekendste bevinden in het centrum van Gamla Stan (letterlijk: ‘De oude stad’) en in Skansen, een openluchtmuseum. Met name die laatste markt is een feestje: tientallen kramen op het plein bij de oude houten kerk, met voornamelijk traditionele kerstversiering en Zweedse lekkernijen, de verkopers helemaal bijpassend gekleed in jurken uit vervlogen tijden.

Zweden
Zweden

Gestoofd rendier en een IKEA kerstboom

Ondertussen reserveert men massaal een plekje voor Julbord. Dat kun je het best omschrijven als een kerstbuffet met traditionele gerechten als zalm, haring, kerstham, vossenbessen, rode bieten, gestoofd rendier en natuurlijk de alom geliefde gehaktballetjes. Families, groepen vriendinnen, sportclubs; iedereen gaat samen aan het Julbord. Maar je moet er wel op tijd bij zijn, want in een vloek en een zucht is alles volgeboekt. Je kunt op chic gaan in een van de luxere restaurants of iets totaal anders doen door bijvoorbeeld een Julbord in middeleeuws thema te boeken. Heel eenvoudig kan echter ook, want zelfs bij IKEA kun je terecht voor een Julbord.

De grote kerstboom in het centrum van Stockholm is een verhaal apart. Je zou toch zeggen dat in een land dat voor een groot deel bedekt is met naaldbossen, de kerstbomen rechtstreeks ‘uit het wild’ komen. Zo niet deze boom. Die wordt ter plekke in elkaar gezet alsof het uit een IKEA-pakket komt. Eerst verrijst de stam en dan worden de takken er stuk voor stuk aan bevestigd, precies in de goede volgorde. Dit hele proces kost twee weken, maar dan heb je ook een Disney-perfect kerstboom.

Lussi of St. Lucia?

De aftrap voor de kerstperiode wordt gevormd door een van de grootste feesten van Zweden, St. Lucia, dat op 13 december uitbundig wordt gevierd. Het verhaal gaat dat in vroeger tijden de Zweedse heidenen Lussi eerden; een vrouw van twijfelachtige zeden. In tegenstelling tot wat velen denken is ‘Lucia’ niet een verbastering van Lussi, maar staat Lussi voor ‘Lucifer’; de duivel dus. Toen de protestanten het christelijke geloof naar Zweden brachten in de 12e eeuw, waren ze niet zo gecharmeerd van dit feest ter ere van Lussi. Maar de Zweden, zoals gezegd gehecht aan hun tradities, wilden geen afstand doen van hun feest. Toen besloten de protestanten het dan maar te vervangen door St. Lucia, een vierde-eeuwse katholieke martelares uit Italië, die herdacht wordt op 13 december. Voor de protestanten is het herdenken van de katholieke martelares blijkbaar een stuk beter te verteren dan het eren van Lussi. Uit de tijd van Lussi stammen nog de beroemde St. Lucia-saffraanbroodjes, de Lussekatter.

LEES OOK : MIJN EERSTE LUCIAFEEST WAS ‘MAGICAL’!

Zweden

Een jonge vrouw, die St. Lucia verbeeldt, is gekleed in een witte, lange jurk met rood lint om de taille en draagt een krans met brandende kaarsen op haar hoofd. Zij loopt voor in een processie met meerdere jonge vrouwen, ook in witte jurken met rode linten, en jonge mannen in witte gewaden, vaak met een puntmuts op. De witte jurk van St. Lucia staat voor haar doopkleed, en daarmee haar maagdelijkheid. Het rode lint om haar taille verbeeldt het bloed van haar martelaarschap. St. Lucia, met haar krans van kaarsen, symboliseert het brengen van het licht en warmte in de duisternis en kou van de winter. Overal zijn er St. Lucia concerten: in kerken, op scholen, op het werk en op pleinen. Er is zelfs een schaatsende St. Lucia processie op de tijdelijke ijsbaan in het centrum van Stockholm.

Zweden

Geen kindje Jezus maar Donald Duck en kerstkabouters

De feestelijkheden op Kerstavond starten al in de middag als heel Zweden de televisie aanzet om te kijken naar ‘Kalle Anka och hans vänner önskar God Jul’ (Donald Duck en zijn vrienden wensen je een fijne Kerst). Dit is al sinds jaar en dag de meest populaire tv-show van het jaar in Zweden en een vast onderdeel van de kersttraditie, als startsein voor de verdere feestelijkheden. Op Kerstavond verzamelen Zweedse families zich onder de boom, waar veel Julklapp (kerstcadeautjes) onder liggen en doen ze zich tegoed aan de traditionele kerstgerechten als zalm, haring en de beroemde kerstham, onder het genot van een glögg (een soort glühwein).

Dit onder toeziend oog van de Tomtar, Zweedse kerstkabouters. Volgens Scandinavisch volksgeloof woont er op elke boerderij en elk erf een tomte, die zorgt dat daar de boel op rolletjes loopt, dus het is zaak die goed te vriend te houden. Dat doe je door op kerstavond een bord rijstepap met een flinke klont boter voor hem klaar te zetten. Tomte blij, jij blij. Tot op de dag van vandaag zijn tomtar overal te zien in de kerstperiode.

Zweden

Klapp op de deur en op naar de zon of de regen…

Het woord Julklapp komt van het oude gebruik dat je vroeger hard op de deur van een vriend, familielid of buurman klopte (klapp betekent namelijk ook ‘klop’) en als de deur dan openging gooide je het cadeau, vergezeld van een gedicht, naar binnen. Deze traditie is grotendeels uitgestorven, maar nog altijd is er de gewoonte om een verrassingscadeau te kopen. Je koopt dan een reeds ingepakt cadeau en dan is het een verrassing wat erin zit, zowel voor de ontvanger als voor de gever zelf.

Maar niet iedereen zit aan de kerstdis bij de kerstboom. Een verrassend groot deel van de moderne Zweden springt als een haas het vliegtuig in zodra de Kerstvakantie begint, op weg naar de zon. En dat is goed te begrijpen; als je al vele weken snijdende kou en vele uren duisternis per dag ervaart, dan zijn zon en warmte een wel heel aantrekkelijk alternatief voor de klassieke Kerst.

En wij? Wij zitten met Kerst bij onze Nederlandse boom. Buiten regent het waarschijnlijk pijpenstelen en volgens traditie picknicken we op ons vloerkleed met lekkere hapjes, spelen spelletjes en kijken een film. Dit jaar kijken we lekker nostalgisch naar Mickeys Mooiste Kerst en Love Actually. We gaan genieten samen!

mm
Hej, ik ben Amanda en ik woon sinds begin 2018 met mijn man en jongste zoon in hartje Tokio. Onze oudste zoon studeert in Rotterdam. Ik heb mijn baan als HR-manager opgezegd om me in een totaal andere cultuur onder te dompelen. Dat bleek een goede keuze en ik geniet volop van mijn leven in Japan. Via De Wereldwijven laat ik jullie graag meegenieten!